Cierpienia ozdrowieńców

Rozmowa z kardiologiem dr. Michałem Chudzikiem, który bada i leczy długofalowe skutki COVID-19.

 Prowadzi Pan poradnię dla osób, które przechorowały COVID-19, a teraz zmagają się z powikłaniami. Jak dużo pacjentów do tej pory przewinęło się przez Pańskie ręce?

– Ok. 1,2 tys. Zasadniczo z powikłaniami po COVID-19 zmaga się połowa ozdrowieńców. Po trzech miesiącach – walczy z nimi wciąż połowa z tej połowy. U reszty często powikłania pozostają.

Mowa o tych, którzy najciężej chorowali.
– Nie. Mówię o osobach, które COVID-19 przeszły w miarę lekko, z niewielkimi objawami albo bezobjawowo, bo tylko takimi się zajmujemy. COVID-19 to zawsze wielki stres i obciążenie organizmu. Jest ciężką, ogólną infekcją, wiążącą się z niedotlenieniem, czego skutki utrzymują się czasami przez wiele miesięcy po przechorowaniu.

Pierwsi pacjenci trafili do Pana wiosną zeszłego roku. Pewnie już dawno zapomnieli o zakażeniu i jego skutkach.
– Najwięcej pacjentów mamy z jesiennej fali zachorowań: października, listopada zeszłego roku. Ale mamy też kilkunastu z tych, którzy zachorowali w marcu czy kwietniu zeszłego roku.

 Co im jest?
– Kilkoro z nich wciąż ma objawy poważnego wyczerpania, zmęczenia[paywall], osłabienia. Zresztą, to najczęstsze powikłanie po COVID-19, jakie obserwujemy. Dzięki współpracy z Politechniką Łódzką, która bada ozdrowieńców specjalną aparaturą, wiemy, że wynika to z uszkodzeń małych naczyń krwionośnych. Skutkiem jest niedokrwienie i obumieranie komórek mięśniowych. Nie tylko tych, które odpowiadają za siłę naszych rąk czy nóg, ale też m.in. za oddychanie. I koło się zamyka: bo mniej tlenu to gorsze funkcjonowanie całego organizmu.

Ten proces da się odwrócić?
– Na szczęście tak. Ale nie wystarczą komory hiperbaryczne. Stosujemy specjalne aparaty, które pozwalają zmieniać ilość dostarczanego do organizmu tlenu. Leczymy też światłem o parametrach zbliżonych do słonecznego. Sprawdza się ta terapia zwłaszcza u ozdrowieńców, którzy cierpią na obniżenie nastroju, lęki depresje – a ta ostatnia dotyka ok. 20 procent z nich, głównie kobiet.

Wróćmy do tych kilkunastu pacjentów, którzy leczą się w Pańskiej przychodni najdłużej. Co jeszcze im dolega?
– Kilka osób wciąż ma zaburzenia węchu i smaku. Kilka relacjonuje, że czują się, jakby miały o 10 lat więcej. Wielu skarży się na zaburzenia koncentracji.

Od czytelników, którzy przeszli zakażenie, słyszymy o zapominaniu słów, zawieszaniu się, kłopotach z pamięcią i kojarzeniem. Jak duża jest skala tego zjawiska?
– Problem tak zwanej mgły covidowej dotyczy ok. 36 procent ozdrowieńców. Co niepokojące, mniej więcej taki sam odsetek jest wśród tych, którzy chorowali w ciągu ostatnich 3 miesięcy, jak i od 3 do 6 miesięcy temu. Wydaje się więc, że mgła mózgowa, niestety, nie mija z czasem, utrzymuje się na podobnym poziomie. To bardzo niepokojące. Także dlatego, że średnia wieku pacjentów z tego rodzaju problemami to 48 lat – a ich objawy są podobne do tych, które występują u osób, u których potem rozwinęła się choroba Alzheimera.
Inaczej w przypadku zmian w płucach: te, jak wynika z naszych obserwacji, na szczęście wycofują się po 3 do 6 miesięcy od przechorowania zakażenia.

 Kolejny duży problem ozdrowieńców to zaburzenia kardiologiczne.
– Odczyny zapalne serca ma aż 30 procent ozdrowieńców. To ogromnie niepokojące, zwłaszcza, że występowanie odczynów zapalnych nie ma związku z wiekiem: tak samo dochodzi do nich u osób starszych, jak i u młodych. Oczywiście, odczyn zapalny raczej nie zabije od razu: ale może wywoływać zaburzenia rytmu pracy serca, a w konsekwencji – groźną arytmię. Natomiast u 6 do 8 procent naszych pacjentów rozwijają się objawy pełnego uszkodzenia serca. Duża grupa, bookoło 20 procent ozdrowieńców, ma także poważne problemy z ciśnieniem tętniczym.

 Nadciśnienie?
– U około 80 – 90 procent tych pacjentów następuje wzrost ciśnienia, natomiast u pozostałych dochodzi do jego znacznego obniżenia, co również jest bardzo niebezpieczne. Dużym problemem jest także pocovidowa cukrzyca. Podwyższoną glikemię wykrywamy uokoło 30 procent osób, które wcześniej nie miały takich problemów. Kolejne częste powikłanie to odczyny zapalne, które pojawiają się w obrębie stawów i wywołują ich bóle.

 „Karierę” w naszym kraju zrobiły ostatnio zakrzepy. Według statystyk wśród zaszczepionych szczepionką firmy AstraZeneca dochodzi do nich u 4 osób na milion. Wśród zakażonych koronawirusem – u 165 tysięcy na milion.
– Zakrzepy pojawiają się u osób, które chorowały ciężko, trafiły do szpitala. My tego rodzaju powikłań nie obserwujemy. Być może wpływ na to ma większa aktywność fizyczna naszych pacjentów: szybciej wracają do zwykłego życia, więcej się ruszają. To zresztą ważne także w zapobieganiu zmianom demencyjnym.

 A zgony? Brytyjczycy niedawno poinformowali, że w ciągu 5 miesięcy od wyleczenia COVID-19 umiera, z powodu powikłań, 1 na 8 pacjentów.
– Wśród ozdrowieńców, u których przebieg  COVID-19 był lekki, na szczęście nie odnotowujemy zgonów. Rzadko też, jeśli pacjent jest dobrze prowadzony, zachodzi potrzeba jego hospitalizacji.

 W pańskiej przychodni ozdrowieńcami zajmują się: kardiolog, pulmunolog, neurolog, reumatolog, psycholog, fizjoterapeuta i dietetyk. Co ma zrobić ozdrowieniec, który czuje się kiepsko?
– Najlepiej być w bliskim kontakcie z lekarzem rodzinnym. Warto zrobić podstawowe badania: morfologię, OB, badania tarczycy, próby wątrobowe, zbadać poziom kreatyniny, by sprawdzić funkcjonowanie nerek, przeprowadzić ogólne badanie moczu, EKG, rentgen płuc. To pokaże, w jakim stanie jest organizm po przechorowaniu COVID-19.

Rozmawiała Małgorzata Mazur

Informacje o programie leczenia skutków COVID-19: na www.stop-covid.pl