Cmentarz wojenny polskich żołnierzy będzie odbudowany

W 1995 r. Rada Europy w Strasburgu przyznała Przemyślowi Honorową Flagę Europejską za opiekę nad cmentarzami wojennymi. Bo przyznać trzeba, że dbałość o tę sferę w nadsańskim mieście jest widoczna. Podczas ostatniej sesji radni zdecydowali się przeznaczyć 16 tys. zł na przygotowanie dokumentacji projektowej odbudowy cmentarza wojennego polskich żołnierzy z lat 1917 – 1921, który znajduje się przy ul. Przemysława.

Na większości nekropolii spoczywają żołnierze różnych nacji z czasów Twierdzy Przemyśl i I wojny światowej. Na tym terenie poległo ponad 100 tys. osób. Budowę dwóch nekropolii wojennych zarządzono na terenie miasta już w 1916 r. Projekt opracował węgierski architekt Franciszek Szabolcs, współpracujący m.in. z rzeźbiarzem Józefem Wilkiem i malarzem Wendelem Szwarzem. Ich konsekracja nastąpiła 1 listopada 1916 r.

Pierwsza z istniejących położona jest na[paywall] zasańskim cmentarzu. Pełniła funkcję pomnika obrońców twierdzy z przeznaczeniem dla poległych żołnierzy austro-węgierskich. Drugą nekropolię ulokowano w starej części miasta, przy dawnej drodze fortecznej, aktualnie przy ul. Przemysława.

Zespół nekropolii współtworzą cztery zabytkowe miejsca pochówku. Dwa z nich, skromniejsze, zajmują żołnierze austro-węgierscy. Jedno z tych pól przeznaczone jest dla niezidentyfikowanych poległych. Środek zajmuje pruskie mauzoleum z ok. 2 tys. poległych.

Na samym szczycie z kolei spoczywają żołnierze rosyjscy. Nieopodal pola austro-węgierskiego znajduje się mogiła polskich legionistów. To legło u podstaw stworzenia polskiego cmentarza wojskowego, którego głównym punktem jest grób nieznanego żołnierza, poświęcony 31 maja 1925 r.

Na cmentarzu znajdują się mogiły żołnierzy, którzy zginęli w czasie I wojny światowej, a także pomniki upamiętniające Polaków, którzy zostali zamordowani na Kresach Wschodnich i w Katyniu. Mieszczą się tam również groby żołnierzy, którzy stracili życie podczas II wojny światowej. Nekropolia jest jednak bardzo zaniedbana. Niebawem się to na szczęście zmieni.

Miasto na dokumentację, IPN na odbudowę

Podczas ostatniej sesji Rady Miejskiej w Przemyślu radni zdecydowali się o przeznaczeniu 16 tys. zł na odbudowę nekropolii. To nie wystarczy na całość prac, ale od czegoś trzeba zacząć. Pieniądze te posłużą do opracowania dokumentacji projektowej.

W 2019 r. Związek Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl i Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej X D.O.K. przeprowadzili kwerendę materiałów archiwalnych w Archiwum Państwowym we Lwowie.

Pozyskane plany, spisy poległych z poszczególnych cmentarzy z okresu międzywojennego wykazały, że w miejscu grobu nieznanego żołnierza oraz bliskim jego otoczeniu znajdują się pochówki ponad 500 żołnierzy Wojska Polskiego, zmarłych w latach 1917 – 1921.

Pozyskane listy pochowanych wskazują, iż na terenie, gdzie obecnie znajdują się puste, lastrykowe nagrobki, pochowani są żołnierze, policjanci, żandarmi i legioniści II Brygady Legionów, którzy walczyli w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. Do dzisiaj nikt nie wiedział, gdzie znajdują się ich kwatery.