W tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego

W całej Polsce od wiosny tego roku trwają rozmaite uroczystości mające na celu upamiętnić znaczenie roku 1025. Konferencje naukowe, wydawnictwa, rekonstrukcje historyczne i inne wydarzenia mają przypominają postać i rolę Bolesława Chrobrego w kształtowaniu polskiej państwowości.

Również i w Przemyślu od kilku miesięcy trwały przygotowania do sesji naukowej „Polscy królowie a ziemia przemyska – dzieje i pamięć. W tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego”. Obyła się ona 11 października w dwóch miejscach: poranne obrady w klasztorze oo. Franciszkanów OFM (Reformatów), a popołudniowe – w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej. Wsparcie organizacyjne zapewnili Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu i Podkarpackie Centrum Edukacji Nauczycieli w Przemyślu. Patronat nad konferencja oraz wsparcia udzielił Marszałek Województwa Podkarpackiego, którego podczas wydarzenia reprezentował wicemarszałek Piotr Pilch – jeden z pomysłodawców wydarzenia. Wśród zaproszonych gości byli też członkowie zarządu Prowincji Matki Bożej Anielskiej z Krakowa – wiceprowincjał o. Norbert Cebula OFM i ekonom o. Cyprian Mazurek OFM.

Okazało się, że wielbicieli historii nie zabrakło i zwłaszcza poranne obrady, pomimo soboty i ponurej pogody, odbyły się przy pełnej sali. Zostali oni podjęci po królewsku przez zespół kierowany przez o. Tadeusza Pawłowicza OFM – gwardiana klasztoru i proboszcza parafii. A swoimi badaniami podzielili się uczeni z Krakowa, Poznania, Warszawy, Katowic, Kielc przy wsparciu miejscowych naukowców. Już pierwszy prelegent, prof. Ryszard Grzesik z Polskiej Akademii Nauk przedstawił szeroką panoramę rządów pierwszego króla Polski, dosłownie porywając zgromadzonych swoim krasomówstwem, ale i przejrzystością wywodu. Ze względu na przyjętą konwencję kolejni prelegenci pokazywali wątki królewskie w historii Przemyśla i Ziemi Przemyskiej – przez wieki obszaru leżącego na peryferiach państwa polskiego, ale ze względu na swoje położenie kluczowego w jego systemie obronnym. W panelu archiwalnym dr Ewa Grin-Piszczek z Archiwum Państwowego w Przemyślu (wiceprezes TPN) mówiła o przywilejach królewskich dla Przemyśla, a o. mgr Kamil Kuraś OFM z Krakowa–o szczodrości monarchów wobec reformatów w XVII i XVIII w.

W drugiej części skupiono się na recepcji Bolesława Chrobrego w XIX i XX w. Potrzeby społeczne bardzo często wymuszały wówczas spojrzenie na króla, który miał być inspiracją dla ówczesnych, a fakty z dziejów jego panowania służyły jako podpowiedzi na rozwiązanie bieżących problemów społecznych. Tak wypowiadali się nie tylko politycy, ale często również historycy i duchowni. Historia nierzadko w czasach nacjonalizmów była instrumentalizowana i służyła partykularnym interesom polityków – spojrzenie na pierwszego polskiego króla bynajmniej nie było w tej kwestii wyjątkiem. Obchody miały przywoływać pamięć, ale w jaki sposób fetowano dane rocznice dużo więcej nam mówi o świętujących niż tych, którzy byli czczeni w przestrzeni publicznej (o czym, na przykładach lokalnych, mówili choćby piszący te słowa i dr Arkadiusz S. Więch z UJ). Całość obrad zakończył znakomity wykład mgra Oskara Ostafina o obrazie Chrobrego w powieściach Kraszewskiego, Bunscha, Gołubiewa i Parnickiego.

 W czasach demokratyzacji historii, kiedy każdy może w rozmaity sposób się nią zajmować, nie brak bardziej włączających i aktywizujących form jej poznawania niż konferencje naukowe. Pytanie jednak nie na jakie potrzeby odpowiadają rekonstrukcje historyczne, filmy, murale czy gry, ale jakie elementy wiedzy powielają? Skoro badania prowadzone w Komisji Podręcznikowej Polskiej Akademii Umiejętności udowadniają, że podręczniki do historii powielają wiedzą spóźnioną o jakieś 20-30 lat wobec tego, co dziś wie nauka, to, co z formami historycznymi, za które biorą się amatorzy? Może dlatego dobrą wiadomością jest ta, że materiały z sesji, w formie popularnej wkrótce ukażą się drukiem i będą dostępne dla chętnych. Co więcej, jak zapowiedziała jedna z prelegentek, prof. Bożena Czwojdrak z Katowic (konsultantka historyczna i aktorka serialu „Korona Królów”), dosłownie na dniach ma wyjść nowa biografia Bolesława Chrobrego. 

Tomasz Pudłocki