Brama cmentarza mauzoleum w ruinie

Zespół Cmentarzy Wojennych Twierdzy Przemyśl wpisany został do rejestru zabytków 32 lata temu. To, ale również fakt, że takim miejscom należy się odpowiedni szacunek, powinno sprawić, że waląca się jedna z kolumn na cmentarzu mauzoleum żołnierzy niemieckich powinna jak najszybciej zostać poddana renowacji. Ale – jak dowiedzieliśmy się w przemyskim magistracie – nie została na to w miejskim budżecie zabezpieczona ani złotówka.

Cmentarz mauzoleum żołnierzy niemieckich zlokalizowany jest w centralnej części zespołu. Wyróżnia się okazałą formą architektoniczną. Pośrodku ogrodzenia od strony wschodniej znajduje się monumentalna brama poprzedzona szerokimi schodami.

Brama zawieszona jest na dwóch kolumnach zwężających się ku górze. Te łączy belka z napisem wypukłymi literami gotyckimi, umieszczonym w podłużnej wnęce, o treści „Deutschlands Heldensöhne”, czyli „Niemieccy bohaterscy synowie”

W bramie znajdują się[paywall]. zrekonstruowane, dwuskrzydłowe wrota z dwoma, czarnymi orłami – godłami Cesarstwa Niemieckiego, z datami 1914 i 1915 r. Po wewnętrznej stronie, na środku każdego ze skrzydeł, zamocowane są „żelazne krzyże”.

Od bramy prowadzą do góry szerokie schody. Przed wejściem na nie, po obu stronach znajdują się tablice informacyjne – po lewej stronie w języku węgierskimi i angielskim, po prawej w języku polskim i niemieckim o brzmieniu:

„Cmentarz żołnierzy niemieckich poległych w 1914 – 1915, poświęcony 1.XI.1916 r. Renowację wykonano staraniem Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge przy współudziale władz miasta Przemyśla, 1992”.

Kolejne remonty wykonane zostały w 1994 r. oraz w latach 1998 – 2001, a przeprowadzone zostały staraniem władz miasta, ale finansowane z budżetu wojewody podkarpackiego oraz Niemieckiego Ludowego Związku Opieki nad Grobami Wojennymi (VDK) w Kassel.

Kolumna się sypie

Jedna z kolumn się rozsypuje, niebawem to samo może się stać z drugą.

Wskazuje na to radna Grażyna Stojak (PO), którą dziwi brak zainteresowania się tym tematem odpowiednich służb. Instytucją odpowiedzialną za cmentarze, m.in. wojskowe,  jest Zakład Usług Komunalnych sp. z o.o. Tyle, że jego niedawny prezes Krzysztof Strent miał inne sprawy na głowie. Kandydował, udanie, na wójta Wiązownicy.

– Trzony obu kolumn na całej wysokości są żłobkowane i zwieńczone u góry półkopułą z krzyżem. Obecnie ten piękny i wyrazisty element kompozycyjny bramy został zniszczony! Żłobkowania wyrobione w tynku zostały pokryte siatką spękań, które odspojone od podłoża spowodowały ich zniszczenie, odsłaniając ceglany trzon. Zimą zgromadzona pod tynkiem woda doprowadziła do odspojenia żłobkowanej okładziny od podłoża i rozsadzenia wierzchniej jej warstwy, tym samym otwierając drogę do destrukcji całego ceglanego trzonu. W związku z tym zwróciłam się z prośbą do władz miasta o pilne podjęcie starań w zakresie przeprowadzenia prac konserwatorskich. Jeszcze w tym roku! Jeśli do tego nie dojdzie, pociągnie to za sobą dalszą destrukcję elementów bramy. Nie mówiąc już o komentarzach odwiedzających to miejsce turystów – wyjaśniła G. Stojak.

Można się starać o dotację

Dodała, że obiekt wpisany jest do rejestru zabytków, tym samym otwarta jest droga do starania się o dotację  (m.in. na izolację poziomą kolumn w pseudopylonie i inne prace konserwatorskie o charakterze budowlanym).

– Terminy na złożenie wniosków o dotację zwyczajowo przypadają na początek roku i niebawem miną. Dotację można uzyskać między innymi z środków pozostających w dyspozycji wojewódzkiego konserwatora zabytków, a także urzędu marszałkowskiego. Ponadto finansowanie prac ratowniczych zabytkowych cmentarzy pozostaje także w gestii wojewody podkarpackiego – wyliczyła G. Stojak.

A doskonale wie, co mówi, bo przecież długi czas była Wojewódzkim Podkarpackim Konserwatorem Zabytków w Przemyślu.

Obecnie pełniąca tę funkcję Beata Kot zadeklarowała:
– Jest już wyznaczona osoba w urzędzie, która poprowadzi tę sprawę. Powołam specjalną komisję, która sprawdzi stan techniczny i wyda zalecenia pokontrolne. Takich obiektów na terenie miasta można jednak wskazać więcej.

Nie ma zabezpieczonych pieniędzy w budżecie

– Z pewnością brama wejściowa na cmentarz żołnierzy niemieckich wymaga remontu. Wiemy o tym. W tym roku jednak nie zabezpieczaliśmy na ten cel pieniędzy w budżecie miasta. Szkoda, że pani radna, sygnalizując ten problem, na etapie opracowywania budżetu nie zgłaszała takiej potrzeby remontowej. Po opracowaniu zakresu prac konserwatorskich i planu będziemy z pewnością występować o fundusze na ten cel z innych źródeł, na przykład od wojewody podkarpackiego – zapewnił Witold Wołczyk z Biura Prezydenta Miasta Przemyśla.

Słów kilka o Zespole Cmentarzy Wojennych Twierdzy Przemyśl

fot.Mariusz Godos
Brama zawieszona jest na dwóch kolumnach zwężających się ku górze. Te łączy belka z umieszczonym w podłużnej wnęce napisem „Deutschlands Heldensöhne”, czyli „Niemieccy bohaterscy synowie”. Jedna z kolumn jest w fatalnym stanie.