Finansowa kondycja samorządów. Bogacze i biedacy

Suche liczby nigdy do końca nie oddają rzeczywistości. W każdej dziedzinie życia. Tworzenie różnych rankingów czasami obarczone jest nieadekwatnością sytuacji, ale jednak w jakiejś mierze pokazują one kondycję województw, miast, powiatów czy gmin. Zbliża się koniec roku, więc pismo samorządu terytorialnego „Wspólnota” opublikowało już kilka zestawień, dotyczących m.in. wydatków inwestycyjnych samorządów, liderów w pozyskiwaniu środków unijnych czy kondycji finansowej.

Na pierwszy ogień przyjrzeliśmy się temu ostatniemu zestawieniu. Zdaniem opracowujących ranking dziennikarzy pisma, nie ma lepszego wskaźnika obrazującego kondycję finansową samorządów lokalnych niż poziom tzw. nadwyżki operacyjnej. „Wspólnota” sprawdziła tenże poziom w przeliczeniu na mieszkańca we wszystkich samorządach w Polsce. Oczywiście na rok.

Cóż to takiego nadwyżka operacyjna? Otóż w nauce o finansach publicznych przyjęło się, iż stanowi ją dodatnia różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi. Odpowiednio wynik ujemny między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi stanowi deficyt operacyjny.

• „(…) Wartość nadwyżki operacyjnej to jeden z najważniejszych wskaźników obrazujących sytuację finansową jednostki samorządowej. Decyduje o możliwościach rozwojowych, o tym, ile środków możemy przeznaczyć na nowe przedsięwzięcia po zaspokojeniu bieżących potrzeb wydatkowych. W dużym stopniu wartość tego wskaźnika wynika z obiektywnych warunków, w których funkcjonują władze samorządowe. Wiąże się więc ze zmianami koniunktury gospodarczej, strumieniami dochodów zarówno własnych, jak i transferów, z zakresem obowiązków narzucanym przez przepisy, a skutkujących wielkością wydatków na utrzymanie różnych usług i instytucji (…)”

– można przeczytać w uzasadnieniu rankingu, w którym twórcy posłużyli się wskaźnikiem nadwyżki operacyjnej netto. Uwzględnili więc nie tylko różnicę między wielkością bieżących dochodów i bieżących wydatków, ale także wielkość spłat wcześniejszego zadłużenia. Zaprezentowany wskaźnik pokazuje wartości średnie z lat 2020 – 2022 r.

Przemyśl nieco podskoczył, powiat spadł

Samorządy terytorialne pogrupowane zostały na: województwa, miasta na prawach powiatu, powiaty, miasta powiatowe, miasteczka i gminy. Województwo podkarpackie znalazło się na podium rankingu województw. Zajmuje 3. miejsce z nadwyżką wynoszącą 158,01 zł w przeliczeniu na mieszkańca.

W grupie „miasta na prawach powiatu” z naszego regionu sklasyfikowany został Przemyśl (prezydent Wojciech Bakun). Takich miast w Polsce jest 48. W tym samym rankingu dotyczącym kondycji finansowej, ale za lata 2017 – 2019, nadsański gród był na szarym końcu, bo na 45. miejscu. Za lata 2020 – 2022 zanotował niewielki, ale jednak awans. Sklasyfikowany został na 38. miejscu z nadwyżką wynoszącą 107,11 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Zdecydowanym zwycięzcą[paywall] zostało Świnoujście (1271,91 zł), zaś ostatnie miejsce dzierży Tarnów z ujemną kwotą, czyli deficytem operacyjnym, wynoszącym minus 369,61 zł. To znaczy, że każdy mieszkaniec tyle musi „dołożyć”, aby różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi wyszła na zero.

W kategorii „powiaty” sklasyfikowanych zostało 314 samorządów terytorialnych. Trzy z czterech powiatów z naszego regionu znalazły się w szeroko rozumianej czołówce zestawienia. Na 10. miejscu znalazł się powiat przemyski (starosta Jan Pączek) z nadwyżką wynoszącą 234,84 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Mimo wysokiej lokaty powiat zanotował jednak spadek w porównaniu z latami 2017 – 2019. Wówczas klasyfikowany był na 4. miejscu. Na 44. miejscu znalazł się powiat przeworski (starosta Bogusław Urban). Ten z kolei znacznie awansował w rankingu (w poprzednim był dopiero 199.). Nadwyżka wynosi 154,81 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Awansował i powiat jarosławski (starosta Stanisław Kłopot). Z 75. na 59. miejsce. Nadwyżka wynosi 140,06 zł w przeliczeniu na mieszkańca.

W drugiej „setce” rankingu znalazł się powiat lubaczowski (starosta Zenon Swatek). Na 122. miejscu (poprzednio na 147.) z nadwyżką wynoszącą 106,05 zł w przeliczeniu na mieszkańca.

Miasta powiatowe, miasteczka i gminy

W kategorii „miasta powiatowe”, niestety, próżno wysoko szukać Jarosławia, Lubaczowa czy Przeworska. Na 267 sklasyfikowanych miast powiatowych trzy wymienione znalazły się w ogonie. Na 209. miejscu Lubaczów (burmistrz Krzysztof Szpyt), który spadł w rankingu na łeb na szyję, bo z 78. miejsca. Nadwyżka wynosi 175,93 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Miejsce niżej, czyli na pozycji 210., znalazł się Przeworsk (burmistrz Leszek Kisiel) z nadwyżką wynoszącą 172,04 zł w przeliczeniu na mieszkańca. W poprzednim zestawieniu miasto nad Mleczką było 126. Wreszcie Jarosław (burmistrz Waldemar Paluch). Ten – według rankingu „Wspólnoty” – jest w najsłabszej kondycji finansowej. Nadwyżka wynosi 116 zł w przeliczeniu na mieszkańca. We wcześniejszym zestawieniu Jarosław był 198.

W kategorii „miasteczka” zestawiono 631 samorządów terytorialnych. Najwyżej z naszego regionu znalazło się Radymno (burmistrz Mieczysław Piziurny), bo na 116. miejscu z nadwyżką wynoszącą 647,95 zł w przeliczeniu na mieszkańca. We wcześniejszym, za lata 2017 – 2019, miasto nad Radą było 139. Na 148. miejscu w aktualnym zestawieniu została sklasyfikowana Sieniawa (burmistrz Adam Woś). Zanotowała ogromny awans, bo z 388. lokaty w poprzednim rankingu. Nadwyżka wynosi tam 591,66 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Na 192. miejscu natomiast znalazł się Pruchnik (burmistrz Wacław Szkoła) z nadwyżką wynoszącą 526,04 zł w przeliczeniu na mieszkańca. W poprzednim rankingu Pruchnik był 89.

Wreszcie w najobszerniejszej kategorii, czyli „gminy”, sklasyfikowanych zostało 1513 samorządów. Na znakomitym, 48. miejscu znalazła się gmina Adamówka (wójt Edward Jarmuziewicz) w powiecie przeworskim. Tam nadwyżka wynosi 1254,81 zł w przeliczeniu na mieszkańca! Gmina Adamówka w porównaniu z poprzednią klasyfikacją awansowała o 378 miejsc (była wówczas 426.). W pierwszej „setce” można znaleźć także gminę Stubno (wójt Ryszard Adamski) z nadwyżką wynoszącą 1070,07 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Awans z 158. miejsca. Wreszcie na 86. miejscu (164. w poprzednim notowaniu) znalazła się gmina Radymno (wójt Bogusław Szylar) z nadwyżką wynoszącą 1063,11 zł w przeliczeniu na mieszkańca.

Cały ranking można znaleźć na stronie internetowej pisma samorządu terytorialnego „Wspólnota”.