Kamienne krzyże znakiem rozpoznawczym ziemi lubaczowskiej

Niegdyś największym ośrodkiem ludowej sztuki kamieniarskiej, była obecnie nieistniejąca podkarpacka wioska Stare Brusno. Stamtąd wychodziły małe obiekty sakralne stawiane na rozdrożach, przed domami i w gospodarstwach. Kamienne krzyże, pamiątki wysłuchania modlitw i odpuszczenia grzechów, porośnięte mchem, potrzebują odnowy. Wkrótce zostanie przeprowadzony spis przydrożnych figur ziemi lubaczowskiej, a pięćdziesiąt najciekawszych stworzy turystyczny szlak.

Inicjatorem akcji jest Grzegorz Ciećka, mieszkaniec Horyńca-Zdroju, zdobywca stypendium twórczego ministra kultury i dziedzictwa narodowego na ten cel.

Zadanie, które przed nim stoi, musi zacząć od odnalezienia wszystkich krzyży. Na początku [paywall]trzeba będzie objechać wioski powiatu lubaczowskiego i porozmawiać z mieszkańcami, którzy mogą wskazać zaginione w lasach figury. Później– na podstawie starych map – odnaleźć te nieistniejące, dawne wioski ukraińskie i wskazać potencjalne miejsce krzyża. W dalszej kolejności zaplanowana jest piesza leśna wędrówka. Po odnalezieniu krzyża dokonana zostanie wstępna ocena. Następnie trzeba będzie skompletować, często wykopać z ziemi, brakujące elementy. Konieczne będzie oczyszczenie, odsłonięcie inskrypcji i detali płaskorzeźb spod wielu warstw farby, mchu i zabrudzeń. Do tego celu autor pomysłu wykorzystuje szczotki, szpachelki i narzędzia dentystyczne, ponieważ są mocne i precyzyjnie sprawdzają się przy detalach, takich jak twarz Chrystusa, a także specjalnie zamówione u horynieckiego kowala narzędzia do rzeźbienia w kamieniu, które są kopią tych, których używali kamieniarze bruśnieńscy. Na końcu można przejść do rozpoznania historii i motywów powstania krzyża na podstawie inskrypcji po ukraińsku i w języku staro-cerkiewno-słowiańskim – do tego celu Grzegorz Ciećka nauczył się odczytywać najstarszy słowiański alfabet liturgiczny. 

fot.Grzegorz Ciećka
Krzyż w wiosce –- znajduje się w Gorajcu, przydomowy z roku 1886.