Nadchodzi Omikron: rekordowe liczby zakażeń w Polsce

Rozmowa z dr. hab. Tomaszem Dzieciątkowskim, wirusologiem z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Podawane ostatnio przez Ministerstwo Zdrowia statystyki zgonów zakażonych koronawirusem są przerażające: umiera po 700 – 800 osób na dobę. A niektórzy eksperci prognozują, że za kilka tygodni może umierać po 2 tys.

– O szacunkach tego typu proszę rozmawiać raczej z matematykami czy statystykami, ja nie podejmuję się prognozowania. Natomiast faktycznie od dłuższego czasu mamy w Polsce rekordowe liczby zakażeń: obserwując globalne dane, widać, że jesteśmy pod tym względem zazwyczaj na drugim miejscu na świecie – po Rosji, a na pierwszym w Unii Europejskiej. To nie są dobre wartości.

Jak na sytuację epidemiczną w naszym kraju wpłynie nowy wariant koronawirusa, Omikron? O eksplozji zakażeń tą mutacją mówi się już m.in. we Włoszech, we Francji, Wielkiej Brytanii. Portugalia informuje, że stał się tam wariantem dominującym.  
– Winą za to, co w Polsce dzieje się obecnie – mam na myśli dużą liczbę zgonów i zakażeń – raczej nie można obarczać Omikrona. To przede wszystkim wynik niskiego poziomu wyszczepienia społeczeństwa, nieprzestrzegania reguł sanitarnych, krachu systemu opieki zdrowotnej, z którym mamy do czynienia już od dość dawna i pewnie serii innych czynników. Przyszłości nie jestem w stanie przewidzieć, ale pojawienie się obecnie pojedynczych przypadków tego wariantu w naszym kraju niewątpliwie oznacza możliwość zwiększenia się w Polsce liczby zakażeń.   

Co pewnego wiemy o Omikronie?

– Na pewno wiemy tylko to, że jest. I że z pewnością łatwiej dokonuje zakażeń. Z dużym prawdopodobieństwem można też – przynajmniej na razie – przypuszczać, że Omikron powoduje łagodniejsze zakażenia od poprzednich wariantów genetycznych SARS-CoV-2. Ale tu zaczyna rządzić prawo wielkich liczb: załóżmy, że na 100 tys. osób, zakażonych wariantem Delta, do szpitala trafia 100. Jeśli przyjmiemy, że w przypadku Omikrona odsetek hospitalizacji jest podobny, ale wariant ten jest np. 7 razy bardziej zakaźny, to w tym samym czasie do szpitali trafi nie 100, a 700 osób. I wtedy Omikron, mimo, że zasadniczo łagodniejszy, będzie dla populacji większym zagrożeniem, bo bardzo obciąży każdy system opieki zdrowotnej. A, przypomnę, mówimy o sytuacji, gdy Omikron byłby „tylko” siedmiokrotnie bardziej zakaźny od Delty. Co, jeśli okaże się zakaźny kilkadziesiąt razy bardziej?

A tego nie wiemy?

– Tempo roznoszenia się Omikronu będzie zależało m.in. od stopnia zaszczepienia społeczeństwa na danym terenie, przestrzegania reżimu sanitarnego, komunikacji społecznej.

To prawda, że maseczki są mniej skuteczne wobec tego wariantu?

– Nieprawda. Omikron ma taką samą średnicę, jak inne warianty genetyczne koronawirusa. Kropelki wydzieliny z dróg oddechowych także. Oczywiście, jeśli ktoś nie będzie nosił maseczki, to nowy wariant będzie dla niego zdecydowanie bardziej zakaźny. Ale jeśli maseczkę założymy, będziemy chronieni podobnie, jak dotychczas.

W Hiszpanii potwierdzono przypadki równoczesnego zakażenia Deltą i Omikronem. To duże zagrożenie?

– Tego typu infekcje nie zdarzają się często, ale są, oczywiście, możliwe. Natomiast najgroźniejszą opcją jest możliwe ich połączenie się – i stworzenie takiego wariantu wirusa, który będzie bardziej zakaźny i bardziej zjadliwy.

Omikron a szczepionki: jak wygląda ta korelacja?

– Należy wyraźnie podkreślić, że wszystkie dostępne obecnie szczepionki działają na wariant Omikron, chociaż są mniej skuteczne. Przeciwciała, które są wytwarzane w wyniku szczepień, nie mają – ze względu na zmiany w budowie Omikrona – takiej siły wiążącej i neutralizującej wirusa, jak w przypadku innych wariantów. I tu dochodzimy do odpowiedzi na pytanie, dlaczego tak ważne jest szybkie przyjęcie dawki przypominającej. Otóż można powiedzieć, że jest to coś na kształt strategii Armii Czerwonej: jeśli nie mamy za bardzo możliwości pokonania wirusa jakością naszych przeciwciał, zawsze możemy to zrobić ich ilością. Jeśli w organizmie będzie większa ilość przeciwciał, to choć będą one mieć mniejszą umiejętność „wiązania” wirusa, to i tak będzie on neutralizowany.   

Dlatego idziemy jak najszybciej do punktu szczepień i przyjmujemy trzecią dawkę?

– Albo pierwszą i drugą, jeśli nie zrobiliśmy tego do tej pory.

A co z osobami, które przechorowały koronawirusa? Powinny się zaszczepić?

– Oczywiście. Jeżeli nawet ktoś tej jesieni przechorował Deltę, to nadal może zarazić się Omikronem.

Zdarza się, że po zakażeniu umierają także zaszczepieni. Dlaczego?

– Przede wszystkim trzeba pamiętać, że takich zgonów jest niewiele. Gros hospitalizowanych i tych, którzy umierają, to osoby niezaszczepione. Jeśli już umiera ktoś zaszczepiony, to jest to najczęściej osoba w podeszłym wieku albo z chorobami współistniejącymi. Jeśli jesteśmy seniorem, nie przyjęliśmy w stosownym czasie trzeciej dawki szczepionki, to musimy się liczyć z takim ryzykiem. Wiadomo przecież, że z czasem poziom przeciwciał spada, a u osób starszych, zmagających się z innymi chorobami, niestety zachodzi to szybciej. Dlatego tak ważna jest dawka przypominająca. Należy też pamiętać, że szczepionka to nie jest lek na nieśmiertelność: choć daje wysoką ochronę, to nigdy nie jest ona stuprocentowa. Zawsze znajdą się tzw. non-responders – osoby, które nie zareagowały na nią prawidłowo i nie wytworzyły odporności. Ryzyko choroby zawsze jest – także u zaszczepionych. Jednak w ich przypadku przebieg zakażenia jest zazwyczaj dużo łagodniejszy.

Kiedy pandemia się skończy?

– Na pewno kiedyś się skończy; każda się kiedyś kończyła, na ogół po kilku latach. Natomiast chodzi o to, by ta skończyła się jak najszybciej i z jak najmniejszą liczbą ofiar. Tymczasem przeciwnicy nauki i szczepień robią wszystko, by trwała jak najdłużej. Wiele osób, niestety, płaci za to życiem.