O wojnie i o fotografii

Tadeusz Rożek – oficer i fotograf to pięknie wydany album autorstwa znanego wrocławskiego historyka Zenona Harasyma. Ukazał się w bieżącym roku nakładem Instytutu Pamięci Narodowej. Nestor polskich znawców dziejów fotografii przenosi czytelnika w świat dwóch kolegów – Tadeusza Rożka i Kazimierza Schallera, chłopaków z Zasania, uczniów miejscowego gimnazjum i bohaterów walk o niepodległość.

Schaller zginął w 1919 r. w walkach z Ukraińcami, a Rożek – w 1940 r. w Katyniu. Połączyła ich nie tylko przyjaźń, ale i pasja do fotografii. Są oni autorami wielu popularnych ujęć Przemyśla czasów I wojny światowej, które ukazały się jako wydania pocztówkowe w drugim dziesięcioleciu XX w. Znamy je wszyscy.

Młodzież i wojsko

Książka promuje dwóch wychowanków i tradycje realizowane w ówczesnym gimnazjum zasańskim. Trudno się zatem dziwić, że[paywall] na promocji książki w 12 grudnia w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej pokaźną część publiczności stanowili uczniowie i Strzelcy z II LO im. K. Morawskiego, na czele z emerytowaną wicedyrektor szkoły Haliną Humnicką i dr Małgorzatą Wilgucką. Drugą największą grupą na widowni byli przemyscy podhalańczycy, na czele z dowódcą ppłk. Marcinem Zalewskim i mjr. Tadeuszem Kwolkiem. Wojskowi, korzystając z faktu, że gospodarz obiektu, dyrektor Jan Jarosz prowadził promocję książki, postanowili wyróżnić go za jego ogromny wkład w promocję tradycji żołnierskich w ostatnich latach.

Dobra współpraca

Spotkanie realizowane w ramach projektu „Przystanek Historia” nie mogło się odbyć z udziałem autora – jego zaawansowany wiek nie pozwalał na podróż z dalekiego Wrocławia. Jednak dzięki współpracy Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i przemyskiego muzeum trzech prelegentów mówiło o historiach, które obecne są w biografii Tadeusza Rożka. Jego sylwetkę przedstawił wiceprezes TPN dr hab. Tomasz Pudłocki, prof. UJ, zaś o wojnie w obiektywie fotograficznym, ze szczególnym uwzględnieniem fotografii z czasów I wojny światowej, mówił lek. Ryszard Kołakowski – przemyski kolekcjoner i znawca dziejów fotografii. Z kolei Katarzyna Kyc z rzeszowskiego IPN w dłuższym wykładzie wyartykułowała problem Katynia i kłamstwa katyńskiego – zatem to, co po dzień dzisiejszy jest jedną z najbardziej bolących ran w dziejach państwa i narodu polskiego.

***

Zenon Harasym oraz wydawca książki, tj. IPN, sprawili zarówno przemyślanom, jak i wszystkim miłośnikom fotografii, niebagatelną gratkę. Piękne, albumowe wydanie, uzupełnione o rzetelny opis życia i działalności Rożka i Schallera, a także o liczne fragmenty źródeł odnoszące się do rozmaitych aspektów działalności obu przyjaciół dają gwarancję dobrej i pożytecznej lektury. Takich, w których historia Przemyśla może wybrzmieć daleko poza jego opłotkami, nie mamy zbyt wiele.