W Przeworsku i Lubaczowie uczcili pamięć ofiar Holocaustu

W całej Polsce pod koniec stycznia br. odbyły się uroczystości związane z jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w historii naszej cywilizacji – Holocaustem. Na Podkarpaciu był to XII Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Uroczystości z nim związane trwały także w Przeworsku i Lubaczowie.

W Przeworsku, w związku z 75. rocznicą wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, odbyło się spotkanie pod hasłem „Pamiętać”[paywall]. W uroczystości poświęconej pamięci pomordowanych przeworskich Żydów wzięli udział m.in. zastępca burmistrza Wojciech Superson oraz sekretarz miasta Agnieszka Zakrzewska.
Zgromadzeni na prelekcji uczniowie przeworskich szkół wraz z wychowawcami wysłuchali wykładu Anny Dawidowicz-Trząskalskiej o fenomenie powstania państwa Izrael, języku hebrajskim, Jerozolimie i kulturze żydowskiej. Pouczającą i przejmującą relacją podzieliła się również Judith Elkin ze Stanów Zjednoczonych. Na zakończenie spotkania, w hołdzie pomordowanym, Niepubliczna Szkoła Muzyczna II stopnia w Przeworsku przedstawiła program artystyczny.

Trzy dni w Lubaczowie

O ofiarach holocaustu nie zapomniano także w Lubaczowie. Tam i w okolicach uroczystości rozłożone zostały na trzy dni, od 27 do 29 stycznia br. Miejska Biblioteka Publiczna w Lubaczowie gościła Lucię Retman, Żydówkę ocaloną przez Zofię Pomorską z Lubaczowa, Simona Lavee-Łukawieckiego, którego rodziną podczas wojny opiekował się Józef Kulpa. Doszło także do otwarcia wystawy pt. Samarytanie z Markowej, odbyły się wykłady, odczyty oraz spotkanie autorskie. Pamięć lubaczowskich Żydów uczczono przy obelisku na Plebańskim Polu pod Dachnowem.

Wykład „Obóz pracy Żydów w Cieszanowie” wygłosił Tomasz Róg, dyrektor Muzeum Kresów w Lubaczowie. Mówił o utworzeniu w czasie II wojny światowej w Cieszanowie przymusowego obozu pracy, gdzie przywożono Żydów z różnych terenów, głównie z okolic Radomia i Częstochowy. Byli to sami mężczyźni. Zadaniem więźniów była budowa rowu przeciwczołgowego między Cieszanowem i Gorajcem. Wielu z nich straciło tam zdrowie i życie.

Luci Retman to autorka książki Perły albo życie, w której zawarła swoje wspomnienia. Co roku przyjeżdża ona do Lubaczowa i opowiada swoją historię. Mówiła o tym, jak w czasie wojny Zofia Pomorska wynajęła jej mieszkanie, narażając swoje życie i załatwiła jej u księdza metrykę na nazwisko Janina Kogut. Dzięki temu uratowała jej życie. Dziś L. Retman mieszka w Hajfie, przy ulicy Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Ma 35 prawnuków.

O wojennych przeżyciach swoich rodziców, których ukrywał w czasie wojny Józef Kulpa z Lubaczowa, opowiedział także Simon Lavee Łukawiecki, autor książki Oddział niezwyciężonych. Drużyna żydowskich partyzantów Armii Krajowej pod dowództwem Edmunda Łukawieckiego w latach 1941 – 1944.

Oni wszyscy, a także przedstawiciele władz i instytucji samorządowych oraz Stowarzyszenia Spadkobierców Polskich Kombatantów II Wojny Światowej z Horyńca-Zdroju wzięli udział w uroczystościach przy obelisku na Plebańskim Polu pod Dachnowem, upamiętniającym Holokaust.

Organizatorami Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu w Lubaczowie byli: Starostwo Powiatowe w Lubaczowie, Urząd Miejski w Lubaczowie, Urząd Gminy w Lubaczowie oraz jednostki podległe, Muzeum Kresów i Powiatowe Centrum Kultury w Lubaczowie, Miejska Biblioteka Publiczna w Lubaczowie oraz Gminna Biblioteka Publiczna w Lubaczowie z siedzibą w Baszni Dolnej.