Krzyże Wolności i Solidarności trafiły do antykomunistycznych działaczy

22 osoby, w tym kilka z naszego regionu, odebrały Krzyże Wolności i Solidarności. To odznaczenia nadawane przez prezydenta RP działaczom antykomunistycznej opozycji z lat 1956 – 1989. W Bernardyńskim Centrum Religijno-Kulturowym przy Klasztorze klasztorze oo. Bernardynów w Rzeszowie – w imieniu prezydenta Andrzeja Dudy – wręczył je wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma.

Jak możemy przeczytać na stronie internetowej IPN, Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez parlament RP 5 sierpnia 2010 r., równocześnie z aktem restytucji Krzyża Niepodległości, do którego chlubnych tradycji nawiązuje.

Po raz pierwszy przyznano go w czerwcu 2011 r., przy okazji obchodów 35. rocznicy protestów społecznych w Radomiu.

Jak już wspomnieliśmy, krzyż[paywall] nadawany jest przez prezydenta Polski, na wniosek prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL.

– Osoby, które zostały odznaczone, można połączyć jednym określeniem – „pragnienie wolności”. To Was łączyło – niezgoda na to, czym była Polska Rzeczpospolita Ludowa, niezgoda na to, czym był system komunistyczny. Za to Polska Wam dzisiaj dziękuje – powiedział do zgromadzonych i odznaczonych opozycjonistów zastępca prezesa IPN-u dr M. Szpytma.

Wśród odznaczonych znalazło się sześć osób z naszego regionu. To: ks. Henryk Rykała, Mieczysław Bąk, Marian Janusz, Adam Łoziński, Zbigniew Piskorz i Zenon Zegarski.

Oprócz nich krzyże otrzymali: Maria Barwińska, Jan Czerwiński, Andrzej Kaczor, Marian Lenartowicz, Marek Mazur, Józef Pietroniec, Tomasz Rokosz, Kazimierz Sanecki, Czesława Szpytma, Edward Tomczewski, Wit Tybulczyk, Adam Wilk, Tadeusz Zubel, pośmiertnie zaś: Waldemar Dziura, Julian Kurasiński i Zofia Litwin.

Kilka słów o „naszych” odznaczonych

Ks. prałat Henryk Rykała był wieloletnim proboszczem parafii w Orzechowcach i Dubiecku oraz wicerektorem Seminarium Duchownego w Przemyślu.
Prowadził bez zgody władz prace przy budowie punktu katechetycznego w Orzechowcach, za co w 1971 r. został ukarany przez Kolegium ds. Wykroczeń w Przemyślu grzywną w wysokości 3 tys. zł. W latach 1980 – 81 prowadził nielegalną budowę kościoła filialnego w Słonnem, a następnie kościoła w Nienadowej Dolnej (1988 – 1990). W latach 1982 – 89 udostępniał pomieszczenia parafialne w Dubiecku na nielegalne spotkania działaczy podziemnej „Solidarności”.
W kościele w Dubiecku głosił patriotyczne kazania i nawoływał do wieszania krzyży w szkołach oraz urzędach (1984 r.). Za zorganizowanie procesji Bożego Ciała, w której brały udział poczty sztandarowe „Solidarności”, został ukarany przez kolegium ds. wykroczeń w Dubiecku karą grzywny.

Mieczysław Bąk od 1980 r. był członkiem NSZZ „Solidarność” w Hucie Szkła Opakowaniowego w Jarosławiu. Po wprowadzeniu stanu wojennego organizował zebrania podziemnych struktur jarosławskiej „Solidarności” oraz drukowanie i kolportaż podziemnych wydawnictw. 23 czerwca 1982 r. został zatrzymany, a od 25 czerwca 1982 r. tymczasowo aresztowany.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Jarosławiu II Wydział Karny z 11 stycznia 1983 r. został skazany na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu warunkowym przez 3 lata m.in. za działalność w podziemnych strukturach jarosławskiej „Solidarności”. W latach 1982 – 84 objęty był zastrzeżeniem wyjazdu do wszystkich krajów świata, wniesionym przez Wydział Śledczy KW MO Przemyśl oraz kontrolowany operacyjnie przez funkcjonariuszy SB.

Marian Janusz pracował jako dyrektor w Technikum Drogowo-Geodezyjnym w Jarosławiu i od 1980 r. był członkiem NSZZ „Solidarność” oraz organizatorem struktur NSZZ Solidarność” w jarosławskich szkołach. Od 13 grudnia 1981 r. do 15 marca 1982 r. był internowany w Ośrodku Odosobnienia w Uhercach. W tym czasie został odwołany ze stanowiska dyrektora szkoły.

Adam Łoziński od 1984 r. brał udział w spotkaniach Duszpasterstwa Nauczycieli przy parafii św. Trójcy w Przemyślu. W latach 1985 – 89 jako nauczyciel historii w Przemyślu brał udział w Niezależnym Duszpasterstwie Nauczycieli przy kościele św. Trójcy na Solcu w Warszawie. Zaopatrywał się tam w prasę niezależną, którą kolportował na terenie Przemyśla, m.in. „Tu Teraz”, „KOS”, „Wiatr od morza”. W 1989 r. brał udział w reaktywowaniu NSZZ „Solidarność”, zostając w czerwcu tegoż roku przewodniczącym Komisji Zakładowej Pracowników Oświaty i Wychowania w Przemyślu.

Zbigniew Piskorz w latach 1986 – 89 był członkiem struktur Konfederacji Polski Niepodległej w ówczesnym woj. przemyskim. Od 1988 r. wchodził w skład redakcji i uczestniczył w procesie wydawania podziemnego pisma „Pobudka – Pismo KPN Obszaru XI Rzeszowsko-Przemyskiego”. We wspomnianym okresie brał udział w spotkaniach organizacyjnych KPN, a także organizowanych przez te struktury manifestacjach. Zajmował się również rozpowszechnianiem nielegalnych wydawnictw sygnowanych przez „Solidarność Walczącą” i KPN.

Zenon Zegarski jako uczeń Liceum Ogólnokształcącego dla Pracujących w Przemyślu 12 marca 1968 r. uczestniczył wraz z młodzieżą licealną pod pomnikiem Adama Mickiewicza w Przemyślu w wiecu solidaryzującym się z protestami studenckimi na Uniwersytecie Warszawskim, a następnie przekazał opis powyższych wydarzeń do Radia „Wolna Europa”. W 1969 r. włączył się do ruchu hipisowskiego. W 1977 r. uczestniczył w nielegalnym zebraniu Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie. Z tego powodu był kontrolowany operacyjnie do 1978 r. W latach 80. był współtwórcą i uczestnikiem ruchu Pomarańczowej Alternatywy.