Tradycje Wielkiej Niedzieli. Co dziś z nich zostało?

Wielka Niedziela upamiętnia wydarzenie fundamentalne dla wiary chrześcijańskiej – Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, które według Pisma Świętego miało miejsce „pierwszego dnia po szabacie”, czyli właśnie w niedzielny poranek. To dzień, w którym spełniła się zapowiedź zbawienia i nowego życia. Choć dzisiaj wiele z dawnych tradycji ma już bardziej symboliczny wymiar, w kulturze ludowej Wielka Niedziela była dniem pełnym obrzędów, które łączyły sacrum z codziennością.

Dzień rozpoczyna wczesna msza rezurekcyjna z uroczystą procesją, która obwieszcza całemu światu, że Chrystus zmartwychwstał. Po powrocie z kościoła rodziny zasiadają do śniadania wielkanocnego, które rozpoczyna się podzieleniem poświęconym dzień wcześniej jajkiem – symbolem odrodzenia i nowego życia. Na stole nie brakuje też baranka – symbolu zmartwychwstałego Chrystusa.

Od rezurekcji w Wielką Niedzielę przez cały okres wielkanocny zwyczajowo pozdrawiało się słowami: „Chrystus zmartwychwstał”. Wówczas należało odpowiedzieć: „Prawdziwie zmartwychwstał!”. Dzisiaj nadal to wielkanocne „dzień dobry” funkcjonuje w wielu miejscowościach Polski.

Wielkanocne ucztowanie trwało dawniej przez całą niedzielę. Nie przyjmowano wtedy gości i nie odwiedzano się. Wiązało się to z ludowym przekonaniem, że w wielkie święta dusze zmarłych powracają, by spotkać się ze swoimi bliskimi, dlatego należało być w domu. Gospodarze wychodzili tylko w pola i oglądali, jak rosną ozime zboża. Ludność wsi w pierwszy dzień Wielkanocy odwiedzała też cmentarze, zapalając światła i zostawiając trochę pożywienia dla swych zmarłych. Wizyta na cmentarzu była symbolicznym przekazaniem wieści, że Chrystus zmartwychwstał i oni też powstaną z martwych.

Przysłowia na Wielkanoc

Gdy na Zmartwychwstanie dżdżysto i chłody, do Zielonych Świątek więcej deszczu niż pogody.

Jeśli w Wielkanoc deszcz pada, w całym lecie suchość włada.

Gdy na dzwony wielkanocne pada, suchość nam przez całe lato włada.

W Wielką Niedzielę pogoda - duża w polu uroda.

Gdy mokro w Wielką Niedzielę, rok się sucho ściele.

Pogodny dzień wielkanocny grochowi wielce pomocny.

Zielone Boże Narodzenie, a Wielkanoc biała, w polu uciecha mała.