„Trzej Królowie wichry ciszą i krzyżyki na drzwiach piszą”. Święto Trzech Króli w polskiej tradycji

Święto Objawienia Pańskiego inaczej zwane świętem Trzech Króli jest obchodzone na pamiątkę przybycia do stajenki w Betlejem Mędrców ze Wschodu, którzy oddali wówczas pokłon narodzonemu Dzieciątku Jezus. Uroczystość nieodłącznie kojarzy się z barwnymi orszakami i kolędowaniem, ale jest również głęboko zakorzeniona w zwyczajach ludowych.

Dawniej, w kościele święcono nie tylko kredę i kadzidło, ale również monety i wartościową biżuterię (na pamiątkę daru złota), żywicę (na pamiątkę daru kadzidła) i jałowiec lub lekarstwa (na pamiątkę daru mirry). Kadzidłem okadzano nie tylko dom, ale i obejście i zwierzęta gospodarskie. Resztki wonności były zawijane w płótno i wykorzystywane przez cały rok do – przykładowo – okadzania w chorobie. Mówi się, że kosztowności zwyczajowo wrzucano do pierwszej kąpieli noworodkom, by w przyszłości nie brakowało im bogactwa.

Święto Trzech Króli było pełne szczodrości i hojności. Tego dnia nikt nikomu nie odmawiał jedzenia i jałmużny. Popularne było również chodzenie po domach z kolędą. Kolędnicy przychodzili do domostw z turoniem, kobyłką, przebrani za anioły, diabły, śmierć, królów czy Heroda.

Polska może poszczycić się bogatą tradycją przysłów i porzekadeł na każdy niemal dzień w roku. Nie inaczej jest jeśli chodzi o święto Trzech Króli. Niektóre z popularnych polskich powiedzeń to:

• Gdy Trzej Królowie szarugą częstują, w Zielone Świątki słotę przewidują.
• Gdy Trzy Króle pogodą obdarzą, nie zasypiaj ranków, gospodarzu.
• Gdy w Trzech Króli mrozem trzyma, będzie jeszcze długa zima.
• Królowie pod szopą – dnia na kurzą stopę.
• Na Trzech Króli każdy się do pieca tuli.
• Na Trzech Króli słońce świeci, wiosna do nas pędem leci.
• Od Trzech Króli będą mrozy do Gertruli (17 marca – przyp. red.).
• W dzień święta Trzech Króli człowiek w kożuch się tuli.