Europa Karpat – rzecz o współpracy

Malejące zasoby naturalne, choroby cywilizacyjne, zagrożenia epidemiczne i militarne sprawiają, że coraz dobitniej dostrzegamy potrzebę współpracy wszystkich państw naszego regionu (Europy Środkowej i Wschodniej). Konferencja Europa Karpat od wielu lat stwarza okazję ku temu; to miejsce spotkań i dyskusji o zachowaniu unikalnego bogactwa kulturalnego i przyrodniczego państw karpackich, o inicjatywach służących rozwojowi państw naszego regionu w świecie globalnej rywalizacji, o bezpieczeństwie i NATO, o UE w kontekście problemów i wyzwań, które są przed nami.

Europa Karpat” powstała w przekonaniu, że „…region Karpat powinien być zaliczony w poczet strategicznych dla Unii Europejskiej obszarów, objętych polityką rozwoju, jak to miało miejsce w przypadku strategii dunajskiej, bałtyckiej i alpejskiej. Po raz pierwszy ta koncepcja została uzewnętrzniona 6.09.2011 r. W tym bowiem dniu na łamach „Rzeczpospolitej” ukazał się tekst Marka Kuchcińskiego i Krzysztofa Szczerskiego pt. Karpaty ważne dla Unii Europejskiej. Autorzy uzasadnili tezę, dlaczego Karpaty powinny być dla UE ważnym strategicznie obszarem, wymagającym odrębnego ujęcia w unijnych programach i uwzględnienia w geopolitycznej koncepcji UE”.  [Jan Draus, Dariusz Iwaneczko, Z Przemyśla do wielkiej polityki. Biografia polityczna Marka Kuchcińskiego, ISW, Warszawa 2023, s. 113-114].

W ramach Europy Karpat rozwijana jest współpraca regionalna, uzgadniane są i wspierane wzajemnie strategiczne dla naszych państw inwestycje i projekty. 

„Żaden kluczowy projekt infrastrukturalny nie może być skutecznie zrealizowany wyłącznie na poziomie narodowym, dlatego tak istotne jest, aby nie ograniczać działań wyłącznie do terytoriów własnych państw” [Andrzej Adamczyk, b. minister infrastruktury, Europa Karpat, Przemyśl - Krasiczyn, II.2021]

Idea „Europy Karpat” czerpie z potencjału tej unikalnej przestrzeni, ciągnącej się łukiem od podnóża Alp we wschodniej Austrii do Bałkanów w południowej części Europy. Ten unikalny przyrodniczo teren to też rodzinna ziemia wielu niezwykłych ludzi, którzy wywarli ogromny wpływ na kształt naszej cywilizacji.

„Twórcy pochodzący z Europy Środkowej przyczynili się do narodzin lub rozwoju głównych nurtów filozoficznych XX wieku: analityczno-neopozytywistycznego, psychoanalizy, strukturalizmu, teorii mitu i sacrum, filozofii dialogu i marksizmu. Artyści pochodzący z tych krajów wykreowali światowej klasy dzieła sztuki. W muzyce: Enescu, Dvořák, Kodály, Bartók, Górecki, Penderecki. Podobnie działo się w literaturze – powszechne uznanie zdobyli Witkacy, Hasek, Gombrowicz, urodzony w Koszycach węgierski emigrant Marai, prażanin Hrabal, pochodzący ze Lwowa Herbert i Lem czy cała plejada wielkich pisarzy emigrantów publikujących głównie w obcych językach: Celan, Cioran, Conrad-Korzeniowski, Ionesco, Koestler, Singer. Z braku miejsca tylko wspomnę o plejadzie twórców sztuk plastycznych, filmu i teatru: polskich (Grotowski, Kantor, Wajda), czeskich (Menzel, Forman), węgierskich (Jancso, Szabo) czy pochodzących z regionu Karpat: Korda, Reisz, Warhol.” (Krzysztof Dybciak, Intelektualny dorobek Europy Środkowej, Europa Karpat, Przemyśl-Krasiczyn, II. 2021).

Europa Karpat rozbudza ciekawość wobec sąsiadów i tę ciekawość zaspokaja podczas kolejnych spotkań w Krasiczynie, Przemyślu, Regietowie i Krynicy/Karpaczu. Stwarza okazję bezpośrednich kontaktów, nieskrępowanych rozmów, nawiązania relacji przez ludzi wielu narodów, inicjuje również przedsięwzięcia, które umożliwiają bądź ułatwiają takie kontakty.

 „Europa Karpat jest najprawdopodobniej jedyną konferencją europejską – możliwe, że i globalną – uwzględniającą w swoim programie (od X.2019 i II.2020) szlaki turystyczne. Turystyka – głównie piesza, dostępna dla każdego – na trwałe wpisała się w myślenie o Europie. Celami głównymi są promocja zdrowia (Health) i włączenie ochrony i promocji tras turystycznych (Tourism) do strategii europejskich, a celem pośrednim – ochrona unikatowych kompleksów przyrodniczych i zabytkowych (Heritage)” (Andrzej Mazur, Szlaki turystyczne Europy a Karmazynowy Szlak, Europa Karpat, Krasiczyn, 4-6.02.2022).  

Szef Gabinetu Prezydenta RP Krzysztof Szczerski powiedział, że nie byłoby całej koncepcji „Europy Karpat” bez marszałka Marka Kuchcińskiego: „Trzeba było wyobraźni politycznej, by rozpocząć dyskusję o nowej, szerszej niż Grupa Wyszehradzka, perspektywie patrzenia na naszą rolę w regionie. Idąc od „Europy Karpat” jako koncepcji, która się zrodziła w środowisku politycznym PiS, podtrzymując instrumenty do działania politycznego, potrafiliśmy przeprowadzić przez Pałac Prezydencki dwie poważne nowe formy politycznej współpracy regionu, pokazując jego wielki potencjał. Pierwsza to „Bukaresztańska dziewiątka” związana ze szczytem NATO w Warszawie, w listopadzie 2015 r. (…) Druga to Trójmorze, od Estonii po Chorwację, jedna z flagowych form współpracy w Unii Europejskiej, ważny budulec integracji” [Sejm VIII kadencji. Ustawy, sprawozdania, relacje, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2021, s. 339-340].

„Europa Karpat” Krynica 2016: Loreta Grau˛inienė, Seimas Litwa, Krzysztof Szczerski, ambasador RP przy ONZ, Ryszard Terlecki, Sejm RP.

Europa Karpat mimo długiego stażu wciąż się rozwija, bowiem Słowacy, Czesi, Węgrzy, Rumuni, a także politycy Europy Wschodniej, podobnie jak my, Polacy widzą sens współpracy państw naszego regionu, wobec dominacji Zachodniej Europy.

„Pomimo wszelkich przeszkód należy wysoko ocenić działania związane z rozszerzeniem i intensyfikacją współpracy regionalnej w Europie Środkowej i Wschodniej. W tym kontekście trzeba podkreślić współpracę regionalną, która została zapoczątkowana i jest rozwijana głównie z inicjatywy polskich przedstawicieli na szczeblu lokalnym, regionalnym lub krajowym.” (Ján Hudacký, konsul gen. RP w Preszowie, b. poseł i minister gospodarki, Słowacja, Europa Karpat. Rzecz o współpracy, Warszawa 2019, s. 48). „Europa Karpat”, Przemyśl 2016, od lewej: Přemysl Sobotka, Senat Republiki Czeskiej, Ján Hudacký, Słowacja, Richárd Hörcsik, Węgry.

„Współpraca środkowoeuropejska została zbudowana na wspólnych interesach, wartościach i doświadczeniach historycznych. Niektóre działania ze strony instytucji UE w Brukseli można scharakteryzować jako ukryte obchodzenie traktatów założycielskich. Z tego powodu Grupa Wyszehradzka powinna występować w roli strażnika traktatu lizbońskiego” (Richárd Hörcsik, przewodn. Komisji ds. UE, Węgry, Europa Karpat, Karpacz 7-9. 09.2021, s. 48).

„Fakt, iż na forum konferencji Europa Karpat już od 10 lat rozmawia się o Europie Środkowej i o jej tożsamości, zaispirował dyplomację ukraińską do tego, by popatrzeć na swój udział i przynależność do tego regionu jako cel i instrument do osiągnięcia interesów narodowych.” (Markijan Malsky, Uniwersytet Lwowski, b. ambasador Ukrainy w RP (Europa Karpat, Rzecz o współpracy, s.89)