O mowie zwierząt nie tylko w noc wigilijną

Jedna z pięknych legend związanych ze świętami Bożego Narodzenia głosi, że w noc wigilijną zwierzęta mówią ludzkim głosem. O komentarz poprosiliśmy fachowca, lekarza weterynarii Stefana Bodnara, który od czterdziestu sześciu lat zajmuje się zwierzętami.

Wiem, że oprócz profesji związanej ze zwierzętami, jest Pan miłośnikiem i znawcą przyrody, pszczelarzem, więc porozmawiajmy o tym, czy zwierzęta mówią i czy w noc wigilijną przemówią ludzkim głosem?

– To temat, który ma dwa aspekty. Zacznę od tego biblijnego. W swoim posłaniu ewangelicznym święty Łukasz opowiada, jak to się stało, że w betlejemskiej stajence, do której po drodze z Nazaretu trafiła Maria z Józefem, przy narodzinach Jezusa były zwierzęta. Droga była długa, więc pewnie mieli ze sobą osła, może też krowę, a w stajence też były zwierzęta, może wół. Kiedy zbiegli się[paywall] pasterze, którym anioł zwiastował cud narodzin Mesjasza, również przynieśli ze sobą owieczki.

Obraz żłobu, w którym na sianie leży nowonarodzony Jezus i stajenki, przy której tłoczą się pasterze i zwierzęta, zapisał się w ikonografii i pojawia się w każdej bożonarodzeniowej szopce. Obecność zwierząt przejętych cudem, który się wydarzył, jest bardzo mocno podkreślona w kolędach, zwłaszcza słowiańskich. Bydlęta klękają – śpiewamy.

Warto zwrócić uwagę, że były tam tylko zwierzęta gospodarskie. Z tego narodziła się tradycja. Pamiętam, że jeszcze do niedawna wielu gospodarzy po wieczerzy wigilijnej szło z okruchem opłatka, chleba i garścią siana do stajni, w której były konie, krowy, cielaki, owieczki i króliki pod żłobem. Zwykle działo się to późno w nocy i zwierzęta już spały. Koń obudzony skrzypieniem drzwi zarżał, krowy obróciły łby w kierunku gospodarza, który podtykał im garść siana, owsa i okruchy chleba zebrane ze stołu. Symboliczna scena będąca przykładem dobrego kontaktu człowieka ze zwierzętami. Kiedyś tę tradycję przekazywano z pradziada na dziada, ale niestety dzisiaj ten zwyczaj zanika.

Umawiając się na rozmowę, wspomniał Pan o tym, że zwierzęta cały czas mówią, tylko żeby je zrozumieć, trzeba się w ich głos wsłuchać?

 – Przez prawie pół wieku pracowałem ze zwierzętami, zwłaszcza dużymi. To były krowy, konie, świnki. Wchodząc do stajni czy obory, obserwowałem, jak zwierzę się zachowuje, jak reaguje na mój widok, jakie ruchy wykonuje. To wszystko były sygnały. Zwierzę w ten sposób informowało mnie, czy mogę bezpiecznie do niego podejść, czy trzeba trochę czasu, żebyśmy nawzajem się oswoili.

Kiedy je poklepałem albo pogłaskałem, odwracało się do mnie i próbowało polizać. Wtedy wiedziałem, że mam z nim kontakt i mnie akceptuje. Jeżeli zauważyłem, że ucieka wzrokiem, podrzuca głową, prosiłem o pomoc gospodarza.

Zwierzę przemawia nie tylko zachowaniem, ale również głosem. Na przykład koń rżeniem komunikuje, kiedy się cieszy na widok gospodarza, a kiedy ostrzega przed zagrożeniem i wtedy lepiej się do niego nie zbliżać, szczególnie od strony zadu.

Przejdźmy do mniejszych zwierząt. Również pies, który – jak potwierdzają archeolodzy – towarzyszy człowiekowi od trzynastu tysięcy lat, swoim głosem przekazuje wiele informacji. Pies jest niesamowicie inteligentny. Inaczej szczeka na listonosza, a inaczej, kiedy się cieszy z powrotu dzieci ze szkoły. Jeszcze inaczej ujada, kiedy wieczorem jakiś intruz kręci się koło domu. W ten sposób informuje gospodarza. Albo kiedy warknie, to znaczy, że ostrzega – uważaj, będę atakować.

Podobnie komunikują się koty. Od przymilnego miauczenia po ostrzegawcze prychanie. Cała gama odgłosów, które należy rozumieć, bo właściciel, będąc blisko ze zwierzęciem, wiele może się od niego dowiedzieć.

Dziękuję za rozmowę, a właściwie pogadankę i mam nadzieję, że przy następnym spotkaniu opowie Pan o pszczołach.