Reklama

Od stuleci wybrzmiewają w domach i kościołach. O kolędach i pastorałkach słów kilka

24/12/2025 18:05

Twój dom, stuleci wybrzmiewają domach kościołach kolędach pastorałkach słów kilka - zdjęcie, fotografia

Spis treści

Najpopularniejsza kolęda świata
Perełka z Dubiecka
A co z pastorałkami?

Kolędy i pastorałki są jednymi z najpiękniejszych elementów polskiej tradycji bożonarodzeniowej. Towarzyszą świętom od wieków, niosąc ze sobą ciepło, wspólnotę i wyjątkową atmosferę zimowych spotkań rodzinnych.

Za najstarszą polską kolędę uznaje się Zdrow bądź, królu anjelski, która powstała w 1424 roku. Jak podają Ciekawostki Historyczne, jej tekst zapisany został w kazaniu księdza Jana Szczekny, magistra praskiego, późniejszego mnicha cysterskiego i spowiednika królowej Jadwigi. Pieśń ta odnaleziona została dopiero pod koniec XIX wieku w Petersburgu, w rękopisie Biblioteki Załuskich pochodzącym prawdopodobnie z biblioteki wikariuszy wiślickich.

Zdrow bądź, krolu anjelski
K nam na świat w ciele przyszły,
Tyś zajiste Bog skryty,
W święte czyste ciało wlity.
Zdrow bądź, Stworzycielu
Wszego stworzenia,
Narodziłś się w ucirpienie
Prze swego luda zawinienia.
Zdrow bądź, Panie, ot Panny
Jenżś się narodził za ny.
Zdrow bądź, Jesu Kryste, krolu,
Racz przyjęci naszę chwałę.
Racz daci dobre skonanie
Prze twej matki zasłużenie,
Abychom cię wżdy chwalili,
Z tobą wiecznie krolowali. Amen

Reklama

Najpopularniejsza kolęda świata

Najbardziej znaną kolędą na świecie jest z kolei Cicha Noc. Została przetłumaczona na ponad 300 języków i dialektów. Odśpiewano po raz pierwszy podczas pasterki w 1818 roku w miasteczku Oberndorf pod Salzburgiem. Dwa lata wcześniej tamtejszy ksiądz, Joseph Mohr, napisał słowa, do których powstała melodia autorstwa Franza Xavera Grubera (organisty z pobliskiej parafii). Niedługo potem odpis kolędy pojawił się w Salzburgu, a następnie zawędrował do innych niemieckich miast.

Cicha noc, święta noc
Pokój niesie ludziom wszem,
A u żłóbka Matka święta
Czuwa sama, uśmiechnięta,
Nad Dzieciątka snem,
Nad Dzieciątka snem.

Cicha noc, święta noc
Pastuszkowie od swych trzód
Biegną wielce zadziwieni,
Za anielskim głosem pieni,
Gdzie się spełnił cud,
Gdzie się spełnił cud.

Cicha noc, święta noc...
Narodzony Boży Syn,
Pan wielkiego majestatu,
Niesie dziś całemu światu
Odkupienie win,
Odkupienie win.

Cicha noc, święta noc
Jaki w tobie dzisiaj cud
W Betlejem Dziecina święta
Wznosi w górę swe rączęta,
Błogosławi lud,
Błogosławi lud.

Reklama

Perełka z Dubiecka

Do jednej z najpiękniejszych polskich kolęd zalicza się Pieśń o Narodzeniu Pańskim, znaną bardziej jako Bóg się rodzi.

Utwór został stworzony pod koniec XVIII wieku przez poetę Franciszka Karpińskiego. Powstał na specjalne zamówienie księżnej marszałkowej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, a po raz pierwszy odśpiewany został w białostockim kościele. Być może nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że jest ona utrzymana w rytmie poloneza i została napisana na zamku w Dubiecku.

Kolęda „Bóg się rodzi” bardzo szybko zdobyła popularność i zyskała miano jednej z najważniejszych polskich kolęd — często nazywana jest „królową polskich kolęd”.

Reklama

Bóg się rodzi, moc truchleje,
Pan niebiosów obnażony!
Ogień krzepnie, blask ciemnieje,
Ma granice Nieskończony.
Wzgardzony, okryty chwałą,
Śmiertelny Król nad wiekami!
A Słowo Ciałem się stało
I mieszkało między nami.

Cóż masz niebo nad ziemiany?
Bóg porzucił szczęście swoje,
Wszedł między lud ukochany,
Dzieląc z nim trudy i znoje.
Niemało cierpiał, niemało,
Żeśmy byli winni sami,
A Słowo...

W nędznej szopie urodzony,
Żłób Mu za kolebkę dano!
Cóż jest czym był otoczony?
Bydło, pasterze i siano.
Ubodzy, was to spotkało
Witać Go przed bogaczami!
A Słowo...

Potem królowie widziani
Cisną się między prostotą,
Niosąc dary Panu w dani:
Mirrę, kadzidło i złoto.
Bóstwo to razem zmieszało
Z wieśniaczymi ofiarami.
A Słowo...

Podnieś rękę, Boże Dziecię,
Błogosław Ojczyznę miłą!
W dobrych radach, w dobrym bycie
Wspieraj jej siłę swą siłą.
Dom nasz i majętność całą,
I wszystkie wioski z miastami.
A Słowo...

A co z pastorałkami?

Kolędy to pieśni o charakterze religijnym, których treść bezpośrednio nawiązuje do narodzenia Jezusa. Mają uroczysty ton, często z elementami modlitewnymi i liturgicznymi. .

Reklama

Pastorałki mają z kolei lżejszy, bardziej ludowy charakter. Choć również opowiadają o narodzeniu Chrystusa, ich forma jest swobodniejsza i często bardziej radosna. W pastorałkach pojawiają się motywy pasterskie, zwyczaje wiejskie, humor i ciepłe obrazy codzienności. Pastorałki były szczególnie popularne na wsiach i wśród kolędników wędrujących od domu do domu.

Za jedną z najpopularniejszych pastorałek jest uważana znana zapewne nam wszystkim piosenka Oj, maluśki, maluśki.

Oj, maluśki, maluśki, maluśki,
kieby rękawicka,
Alboli tez jakoby, jakoby
kawałecek smycka.

ref. Śpiewajcież i grajcie Mu,
Małemu, małemu

Cy nie lepiej Tobie by, Tobie by
siedzieć było w niebie?
Dyć Twój Tatuś kochany, kochany
nie wyganioł Ciebie.

Tam wciurnasa wygoda, wygoda,
Biedaa tu bieda wsędzie;
Ta Ci teraz dokuca, dokuca,
ta i potem będzie.

Tam Ty miałeś pościółkę, pościółkę
i miętkie piernatki.
Tu na to Twej nie stanie, nie stanie
ubożuchnej Matki.

Tam kukiełki jadałeś, jadałeś
z czarnuszką i z miodem;
Tu się tylko zasilać, zasilać
musis samym głodem.

Tam pijałeś ceć jakie, ceć jakie
słodkie małmazyje,
Tu się Twoja gębusia, gębusia
łez gorzkich napije.

Tam Ci zawsze służyły, służyły
prześlicne janioły,
a tu lezyś Sam jeden, Sam jeden
jako palec goły.

Hej, co się więc takiego, takiego
Tobie, Panie, stało,
Żeć się na ten kiepski świat, kiepski świat
przychodzić zechciało?

Oj! gdybych ja jako Ty, jako Ty
tam królował sobie,
Nie chciałbym ja przenigdy, przenigdy
w tym spoczywać żłobie.

Chociażby za pańszczyznę, pańszczyznę
i chociażby pono
Talar jeden i drugi, i drugi
na rękę kładziono.

Albo się więc mój Panie, mój Panie
wróć do Twej dziedziny,
Albo się zanieść pozwól, zanieść pozwól
do mej chałupiny.

Będziesz się tam miał z pyszna, miał z pyszna,
jako miałeś w niebie.
Mam ja mleka słodkiego, słodkiego
garnuszek dla Ciebie.