Odpowiednie nawyki to też profilaktyka. Rozmowa ŻP

U osób z rodzinną skłonnością do występowania nowotworów profilaktyka ma szczególne znaczenie...

– Predyspozycje do pewnych typów nowotworów mogą być rzeczywiście dziedziczone. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni mający wiedzę na temat tego, że w najbliższej rodzinie były zachorowania na dany typ nowotworu, mogą wykonać pod tym kątem badania w poradni genetycznej – każde województwo ma około dwie takie placówki. Kieruje na nie lekarz rodzinny. Przeprowadzone badania pozwalają ocenić indywidualne procentowe ryzyko zachorowania, ale też wdrożyć odpowiednią profilaktykę, np. w przypadku ryzyka raka piersi można rozważyć zabieg chirurgiczny z rekonstrukcją, w przypadku ryzyka raka jajnika, po urodzeniu dzieci, także można rozważyć ich usunięcie. Lepiej działać prewencyjnie wcześniej, zanim choroba może wystąpić, tym bardziej, że nowotwory genetyczne coraz częściej występują w młodym wieku. W przypadku raka jelita grubego mamy z kolei w Polsce program profilaktycznych badań. Jeżeli w rodzinie były nowotwory, po 40. roku życia zaleca się wykonanie kolonoskopii. Jej wynik jest ważny 10 lat. Jeśli w rodzinie występuje zespół Lyncha, taka profilaktyczna kolonoskopia jest koniecznością, i to nawet już około trzydziestki! A w przypadku zespołu polipowatości, niemal w 100 procentach prowadzącego do raka jelita grubego, zalecana jest co roku. W przypadku występowania w rodzinie raka prostaty, po czterdziestce mężczyzna powinien koniecznie wykonać badanie PSA.

A co ze szczepieniami HPV, o których sporo się ostatnio mówiło?

– U nas to wciąż swego rodzaju nowość, a w niektórych krajach już dawno stały się normą. Wiodąca w tym obszarze jest Australia, gdzie dzięki wysokiej wyszczepialności praktycznie wyeliminowano zachorowania raka szyjki macicy. Szczepienia HPV są bezpieczną metodą profilaktyki raka szyjki macicy i prącia. Warto wykonać je u młodych dziewcząt i chłopców przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Są to szczepienia refundowane.

Jak ważny jest styl życia w profilaktyce chorób nowotworowych?

– Palenie i alkohol, a więc najczęstsze używki, nie są w tym względzie naszymi sprzymierzeńcami. Udowodnione jest, że nadużywając alkoholu i papierosów, zwiększamy ryzyko zachorowania szczególnie na nowotwory głowy i szyi, zatem te dwie rzeczy warto z naszego życia wyeliminować. Często spotykamy pacjentów z nowotworami głowy i szyi, którzy są jednocześnie osobami uzależnionymi. Warto też postawić na ogólną higienę życia, odpowiednią dietę i ruch, ale też starać się minimalizować stres w naszym życiu.

Na nowotwory chorują coraz młodsi ludzie...

– Owszem, kiedyś taką granicą wiekową był 60. rok życia, obecnie to 50. rok życia, ale spotykamy też na oddziałach 20-latków czy 30-latków. Sporo kobiet zapada[paywall] na raka piersi między 30. a 40. rokiem życia. Refundowane badania mutacji w raku piersi (co dotyczy i kobiety, i mężczyzn) w Polsce są dostępne. Jeśli mieliśmy w rodzinie takie historie, warto je wykonać.

Czy pacjenci chętnie korzystają z profilaktyki w postaci badań, czy raczej trzeba ich do profilaktyki motywować?

– Myślę, że pacjenci są coraz bardziej świadomi potrzeby dbania o profilaktykę. Obserwujemy w ostatnich dwóch latach zwiększoną liczbę nowotworów, co może być spowodowane tym, że po pandemii ludzie po prostu częściej zaczęli się badać. Do profilaktyki powinni gorąco zachęcać też lekarze rodzinni. Są też jednak wśród pacjentów takie osoby, które ze strachu, że badania mogą coś niepokojącego wykazać, wolą ich nie robić. Potem często do poradni onkologicznej trafiają już za późno, w trzecim czy czwartym stadium choroby.

Dziś medycyna jest zapewne o krok dalej niż jeszcze kilka lat temu, jeśli chodzi o leczenie chorób nowotworowych. Co zmieniło się na plus?

– Na przestrzeni ostatnich lat zmieniło się bardzo dużo, od 15 lat dostępna jest immunoterapia, bardzo rozwinęło się też leczenie celowane. Dysponujemy już pooperacyjną szczepionką na raka płuc. Jednym słowem, idziemy w dobrym kierunku.

Dziękuję za rozmowę.