Pamiętają o żyjących i zmarłych legendach mrocznych czasów

W Podkarpackim Urzędzie Wojewódzkim w Rzeszowie odbyła się uroczystość wręczenia Krzyży Wolności i Solidarności. W imieniu prezydenta Polski Andrzeja Dudy aktu dekoracji dokonał dr Jarosław Szarek, prezes Instytutu Pamięci Narodowej.

W uroczystości udział wzięła wojewoda podkarpacki Ewa Leniart. Odznaczeniami uhonorowano 34 osoby, z czego połowa to ludzie związani z naszym regionem. – Jesteśmy uczestnikami uroczystości pięknej i niezwykle podniosłej. Nasze państwo ma za sobą jedenaście wieków istnienia i często zawiłej, skomplikowanej historii, w której niejednokrotnie Polacy musieli walczyć o swoje państwo. W latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku narodziła się nowa elita ludzi, dla których słowa „wolność” i „Polska” nabrały nowego szczególnego znaczenia[paywall]. Poświęcali często swoje życie rodzinne i poświęcali się działalności, której skutków nie dało się przewidzieć, bo nikt nie mógł wiedzieć, co się stanie z więzionymi, strajkującymi i tymi, którzy wydawali prasę niezależną. Dzisiaj proszę przyjąć podziękowania za swoją działalność, którą państwo polskie nagradza symbolicznie – powiedziała do zebranych podczas uroczystości wojewoda Ewa Leniart.

Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez Sejm RP w sierpniu 2010 r. Nadawany jest przez prezydenta Polski, na wniosek prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka.

Jak już wspomnieliśmy, odznaczenia przyznane zostały 34 osobom, w tym 9 pośmiertnie. Wśród tej grupy zacnych Polaków znalazło się 17 osób, które są lub były związane z naszym regionem. To osoby działające przeciwko reżimowi komunistycznemu z: Przemyśla, Jarosławia, Żurawicy, Hadel Szklarskich, Kramarzówki czy Bolestraszyc.

Poniżej krótkie biogramy wyróżnionych.

Osoby nagrodzone Krzyżami Wolności i Solidarności z naszego regionu (alfabetycznie):

Jan Bartmiński (Przemyśl) – od 1980 r. współpracował z Zarządem Regionu Południowo-Wschodniego NSZZ „Solidarność”. Od 1982 r. był zaangażowany w działalność charytatywną przy parafii św. Trójcy w Przemyślu, w ramach działalności opozycyjnej organizował kolportaż wydawnictw podziemnych, pomagał ukrywającym się działaczom NSZZ „Solidarność”.

Ryszard Bugryn (Jarosław) – w 1980 r. został przewodniczącym Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Jarosławiu. Po wprowadzeniu stanu wojennego był zaangażowany w działalność Duszpasterstwa Ludzi Pracy przy parafii oo. Dominikanów. Brał udział w reaktywowaniu lokalnych struktur NSZZ „Solidarność”, a w 1989 r. wszedł w skład Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. Wielokrotnie przesłuchiwany przez funkcjonariuszy SB.

Ryszard Buksa (Żurawica) – w 1980 r. współorganizował MKZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Przemyślu, którego został wiceprzewodniczącym. 13 grudnia 1981 r. został internowany w Ośrodku Odosobnienia w Uhercach, a następnie od 19 kwietnia 1982 r. w Nowym Łupkowie. Prowadził głodówki. Zwolniony 24 lipca 1982 r. Był współwydawcą podziemnego miesięcznika Gazeta Nauczycielska.

Jan Gwizdała (Hadle Szklarskie) – w 1980 r., jako student Wydziału Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego angażował się w działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów, m.in. uczestniczył w strajku, w którego trakcie wzywano do legalizacji NZS, kolportował niezależne wydawnictwa.

Tomasz Petry (Kramarzówka) – w 1980 r. organizował struktury NSZZ „Solidarność” w Zespole Szkół Drogowo-Geodezyjnych i Licealnych w Jarosławiu. Był przewodniczącym Komisji Okręgowej Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Jarosławiu. Od 16 grudnia 1981 r. do 30 kwietnia 1982 r. był internowany w ośrodkach w Uhercach i Nowym Łupkowie.

Stanisław Staniszewski (Jarosław) – od 1980 r. w NSZZ „Solidarność”, był zaangażowany w działalność jednej z grup konspiracyjnych przy parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Jarosławiu. W latach 1988 – 1989 współpracował w Jarosławiu z działaczami Konfederacji Polski Niepodległej. Wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB.

Leszek Szczepanik (Jarosław) – w 1980 r. był współzałożycielem, a następnie przewodniczącym Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Biurze Projektów Budownictwa Komunalnego w Rzeszowie. Był łącznikiem i kolporterem nielegalnych wydawnictw oraz materiałów drukarskich na terenie Jarosławia i Mielca, organizował pomoc żywnościową dla rodzin internowanych z Rzeszowa.

Edward Szczurko (Bolestraszyce) – we wrześniu 1980 r. został przewodniczącym Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Fabryce Pras Automatycznych „Ponar-Plasomat” w Przemyślu. Za swoją działalność został skazany na rok więzienia w zawieszeniu na 2 lata. W latach 1982 – 1989 był m.in. współorganizatorem siatki kolportażowej w Przemyślu, drukarzem pisma Busola, wydawanego przez RKW NSZZ „Solidarność” w Przemyślu. Wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB.

Danuta Thier (Przemyśl) – sekretarka Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w Zakładach Płyt Pilśniowych w Przemyślu. Kolportowała nielegalne ulotki, organizowała pomoc charytatywną dla rodzin osób internowanych, była zaangażowana w działalność Duszpasterstwa Ludzi Pracy i Klubu Inteligencji Katolickiej w Przemyślu.

Jan Żołyniak (Jarosław) – na przełomie 1980 i 1981 uczestniczył w strajkach ustrzycko-rzeszowskich. Zaangażowany w tworzenie lokalnych struktur NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, pełnił m.in. funkcję zastępcy przewodniczącego gminnego Komitetu Założycielskiego NSZZ RI „Solidarność” w Wiązownicy oraz Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego w Przemyślu. Wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez SB.

***

Odznaczeni pośmiertnie (alfabetycznie):

Andrzej Makiel (Przemyśl; 1953 – 2014) – był założycielem, a potem przewodniczącym Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy odcinkach Łączności Przewodowej i Zabezpieczenia Ruchu PKP w Przemyślu. Od 13 grudnia 1981 r. do 13 lutego 1982 r. był internowany w Uhercach.

Bronisław Niemkiewicz (Jarosław; 1925 – 2013) – od września 1980 r. doradca Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Jarosławiu oraz przewodniczący Międzyregionalnej Komisji ds. Samorządu NSZZ „Solidarność” w Jarosławiu. Był jednym z założycieli i animatorów Duszpasterstwa Ludzi Pracy w Jarosławiu. W kwietniu 1989 r. został wiceprzewodniczącym Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Przemyślu.

Paweł Niemkiewicz (Jarosław; 1960 – 2014) – jeden z redaktorów pisma Do rzeczy MKZ NSZZ „Solidarność” w Jarosławiu. Inicjator jednej z grup struktur opozycyjnych w Jarosławiu. 26 marca 1985 r. został zatrzymany w Krakowie i tymczasowo aresztowany do 8 maja 1985 r. Skazany na rok więzienia w zawieszeniu na 3 lata.

Józef Olszański (Przemyśl; 1918 – 2010) – od 1976 r. w jego domu w Przemyślu działała skrzynka kolportażowa niezależnej prasy i wydawnictw, zaangażowany w działalność Wojewódzkiego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność Wiejska” i Rolników Indywidualnych „Solidarność” w Przemyślu. Należał do siatki kolportażowej RKW NSZZ „Solidarność” w Przemyślu. W 1984 r. wziął udział w utworzeniu Komitetu Oporu Rolników „Solidarność” Polski Południowej.

Halina Schmidt (Jarosław; 1947 – 2003) – od 1981 r. należała do NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Jarosławiu, zaangażowana w działalność jednej z  konspiracyjnych grup kolporterskich przy parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Jarosławiu. Wielokrotnie przesłuchiwana przez SB.

Stanisław Sudoł (Przemyśl; 1924 – 2010) – od 1977 r. działał w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela w Przemyślu, w 1978 r. podjął współpracę z Komitetem Samoobrony Społecznej „KOR”. Uczestnik strajków chłopskich w Ustrzykach Dolnych , od 13 grudnia 1981 r. do 20 lipca 1982 r. przebywał w ośrodkach odosobnienia w Uhercach i Darłówku. Prowadził nielegalną działalność opozycyjną, kolportując podziemne wydawnictwa.

Tadeusz Ulma (Jarosław; 1928 – 1996) – zaangażowany w działalność NSZZ „Solidarność” jako redaktor niezależnego miesięcznika Reduta oraz wiceprzewodniczący Międzyzakładowej Komisji Oświaty NSZZ „Solidarność” w Jarosławiu. Jako wykładowca uczestniczył w spotkaniach Duszpasterstwa Ludzi Pracy i Duszpasterstwa Rolników. W 1989 r. został senatorem z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Przemyślu.