Przemyskie kluby sportowe w Polsce Ludowej. Zarobki pracowników i zawodników

W Polsce Ludowej kluby sportowe działały pod sztandarami troski socjalistycznego państwa o rozwój aktywności fizycznej ludzi pracy. Z tego powodu zawodnicy nie mogli być pracownikami klubów. Mimo tych ideologicznych iluzji panował wtedy podział na sport masowy i wyczynowy. W klubach nie działali społecznicy, lecz zatrudniani tam pracownicy finansowani przez państwo. Tak się działo już od lat 50. XX wieku.

W 1958 r. PZPN ogłosił „Kartę praw i obowiązków piłkarza” z zaleceniem, by wszyscy czynni piłkarze mieli obowiązek pracować, tak jak inni obywatele lub uczęszczać do szkół. W omawianym czasie istniały w Przemysłu 4 większe kluby sportowe (Czuwaj, Polonia, Polna, Gwardia), działające (oprócz wojskowych) jak zakłady pracy. Tam zatrudniano pracowników administracyjno-gospodarczych i kadrę trenerską. Zawodowstwo sportowców w klubach było ukryte za fasadą ich zatrudniania na niesportowych etatach w różnych przemyskich firmach i instytucjach.

Elita trenerska i honoraria piłkarzy

Kontrola NIK już w 1959 r. wykazała w licznych III-ligowych klubach fałszerstwa finansowe. Otóż wypłacano trenerom zawyżone pensje, a piłkarzom różnego rodzaju beneficja, co w poważnym stopniu nadszarpnęło finanse klubów. Wielu zawodnikom wypłacano po kilka tysięcy złotych na tzw. zagospodarowanie, i to przez kilka lat z rzędu. Trener przemyskiej Polonii (Karpiński) posiadał – jak pisano[paywall] w rzeszowskim „Stadionie” 26 października 1959 r. (dodatek do „Nowin Rzeszowskich”) – aż dwie umowy z przemyską Polonią, a przez to pobierał podwójne wynagrodzenie miesięczne, tj.5 tys. zł (pensja nauczycieli szkół średnich wynosiła 600 – 800 zł).

„Lewe” pieniądze

Pieniądze nielegalnie czerpano w klubach – jak pisano w prasie – z fałszowania delegacji na większe kwoty, zakupów towaru pokrytych fałszywymi rachunkami, pozyskiwania dochodów z niestemplowanych biletów na mecze. Stąd brano środki na nadzwyczajne premie dla zawodników, duże wynagrodzenia dla trenerów, na okolicznościowe pożyczki – nigdy nieściągalne, na zakup piłkarzy z innych klubów.

Zarobki w III lidze

Regułą stało się też, że każdy piłkarz, począwszy od III ligi, miał stałe zatrudnienie, a tym samym pobierał comiesięczną pensję. Był też zwalniany z zakładu pracy na treningi. Dodatkowo w III-ligowych drużynach zarządy klubów w czasie trwania mistrzostw płaciły w 1959 r. zawodnikom od 300 – 600 zł miesięcznie. Utalentowani piłkarze otrzymywali nawet mieszkania lub byli przekupywani, by ich pozyskać. Wtedy 1 kg schabu kosztował 33 zł, słoniny – 27 zł, masła – 70 zł,kiełbasy zwyczajnej – 26 zł, cukru – 12 zł, pół litra wódki (40 proc.) – 37 zł, koszula męska –  170 zł, tona węgla – 250 zł, ubranie z wełny – 2250 zł, a półbuty męskie – 330 zł.

Anonim i kontrola w RKS Polna

Jesienią w 1961 r. ktoś powiadomił anonimem władze sportowe w Rzeszowie o nieprawidłowościach w Przemyślu. Autor listu napisał, że w klubie Polna panuje bałagan, ponieważ sportowcy za wiedzą i aprobatą zarządu czerpią nielegalnie korzyści materialne. Przyjechał do Przemyśla inspektor z ramienia WKKF i T. Zbadał sprawę i stwierdził, że całoroczny budżet klubu przekroczony został o 200 tys. zł (dziś ok. 1,5 mln). Zarzucono zarządowi, że na mecze wyjazdowe zespół piłkarzy III-ligowych wybierał się fabrycznym samochodem, a mimo to klub wypłacał całej drużynie pełny zwrot kosztów za rzekomy przejazd koleją. Różnych nieprawidłowości naliczono za poprzedni rok aż 15. W efekcie kierownictwo klubu otrzymało naganę.

Czuwaj przekroczył limit diety

W ruchu sportowym panował niedostatek. Za złą sytuację finansową władza nie obarczała siebie, lecz kluby. Przykładowo: w 1961  r. obarczano winą zarząd przemyskiego Czuwaju, że rok wcześniej wypłacił zawodnikom wyższe diety, tj. od 15 do 60 złotych (cena 1 kg słoniny wynosiła – 30 zł, cebuli – 6 zł, kapusty kiszonej – 4 zł,  masła – 70 zł, koszuli bawełnianej – 46 zł). Za ten czyn piłkarzy napiętnowano w „Nowinach Rzeszowskich”.

Przykręcenie śruby

Sytuacja ekonomiczna kraju była zła (m.in. brakowało towarów, w tym żywności), co miało negatywny wpływ na ruch sportowy. Większość klubów borykała się z brakiem pieniędzy. Władze zarządziły też, by nie wolno było urządzać bankietów dla zawodników. W czasie meczów wyjazdowych koszty wyżywienia przysługiwały tylko 16 osobom – łącznie z lekarzem. Wysokość pomocy finansowej dla zawodników nie mogła przekraczać w III lidze 300 zł. Premie za wygrane mecze kluby mogły płacić tylko z własnych dochodów, a nie z dotacji państwowych i niestemplowanych biletów na mecze.

Zbuntowani futboliści Polonii

W 1964 r. piłkarze tego klubu (prezesował mu sekretarz Prezydium MRN tow. Roman Jabłoński)  – jak pisano w artykule „Nowa legitymacja starej Polonii” w rzeszowskim „Stadionie” (nr 1) –  nie mogli się pogodzić z tym, że od 2 – 3 lat  nie otrzymywali wyższych honorariów za gole, za udział w meczach, a na dodatek dawano im głodowe diety. Piłkarze mówili głośno, że nie będą grać za za ochłapy. W efekcie Jabłoński zrezygnował z ich usług. Postawiono na młodych zawodników. Przy tym sekretarz PZPR oskarżył buntowników, że wypaczyli sens socjalistycznej kultury fizycznej, bo traktowali klub jak wielkie przedsiębiorstwo rozrywkowe, na koncie klubu zostawiając tylko 1 zł 80 gr.

Pracownicy KKS Czuwaj

W 1966 r. klub zatrudniał aż 28 pracowników, w tym 10 administracyjno-gospodarczych, których finansowało państwo. Zarobki etatowe (miesięczne): księgowy – 700 zł, magazynier – 1000 zł, rzemieślnik gospodarczy – 1500 zł,  gospodarz stadionu – 1000 zł,  konserwator – 1066 zł, organizator imprez – 1800 zł; na pół etatu: kontysta skarbowy – 700 zł,  świetlicowy – 400 zł, praczka – 500 zł, sprzątaczka– 400 zł. 

Zarobki 17 szkoleniowców

Trenerzy na etacie w Czuwaju: lekka atletyka – 1560 zł,piłka ręczna – 1440 zł, pływanie  – 1140 zł, gimnastyka sportowa – 1440 zł,  piłka nożna – 1440 zł,  koszykówka – 1080 zł. Instruktorzy na niepełnych etatach: lekka atletyka – 864 zł, piłka nożna – 846 zł, pływanie – 864 zł, lekka atletyka – 1248 zł,  koszykówka – 864 zł, hokej (zima) – 864 zł, siatkówka – 648 zł, pływanie (lato) – 864 zł, tenis ziemny – 540 zł. Pozostali instruktorzy (4 razy wtygodniu po 3 godziny): piłka ręczna – 540 zł, lekka atletyka – 540 zł.

MKS Polonia

Na etacie: sekretarz – 1500 zł,  palacz c.o. – 1200 zł,  magazynier – 900 zł, gospodarz stadionu  – 1200 zł, konserwator – 900 zł. Pracownicy półetatowi: księgowy – 800 zł, świetlicowy – 650 zł, sprzątaczka – 400 zł. Trenerzy: piłka nożna – 1800 zł, koszykówka (4 dni w tygodniu) – 1800 zł.  Instruktorzy: piłka nożna – 900 zł, koszykówka – 1000 zł, piłka. ręczna – 900 zł, siatkówka – 900 zł, ciężary – 800 zł, boks – 1080 zł.

RWKS Polna

Klub robotniczo-wojskowy w 1966 r. posiadał najsłabszą strukturę organizacyjną. Zatrudniał on gospodarza (etat 1200 zł), na pół etatu sekretarza (500  zł), księgowego (600 zł), magazyniera (800 zł) i trenera piłki nożnej (etat 1132 zł) i 5 instruktorów w dyscyplinach (pół etatu): piłka nożna, kolarstwo, koszykówka, pływanie, narciarsko-saneczkarski.  

Ceny niektórych towarów

Co można było kupić za powyższe zarobki w klubach? 1 kg chleba kosztował 5 zł, schab – 44 zł, gotowana szynka – 70 zł, smalec – 33 zł,  kurczak – 50 zł, masło extra – 70 zł, cukier – 12 zł, półbuty męskie – 330 zł, ubranie wełniane – 1890 zł, tona węgla – 500 zł, kolorowy polski telewizor od 6 do 9 tys. zł, samochód marki Syrena – 92 tys. zł, dolar na tzw. czarnym rynku  wart był od 70 do 80 złotych.