Rehabilitacja w domu i opieka nad chorym w stanie wegetatywnym

Nie ma świadomego kontaktu z otoczeniem i świadomości samego siebie, jednak oddycha, przyjmuje posiłki, a rytm snu i czuwania są zachowane. Jak przebiega rehabilitacja pacjenta w stanie wegetatywnym? O finansowanej przez NFZ rehabilitacji domowej opowiada terapeutka Kamila Kochanowicz z Centrum Rehabilitacji przy ul. Jasińskiego 2a w Przemyślu (tel. 16 736 82 38).

Jak się pracuje z pacjentami w stanie wegetatywnym?

– Pacjenci ci wymagają wyjątkowego zaangażowania i wytrwałości od fizjoterapeuty, który musi pozostawać w stałym kontakcie i współpracować z rodziną chorego. Wspólne ustalanie planu działania, omawianie najważniejszych problemów i wspólne ich rozwiązywanie pozwalają na prawidłową opiekę i uniknięcie powikłań, wynikających głównie z długotrwałego przebywania pacjenta w łóżku.

 

Jakie są potrzeby tych pacjentów? Co jest szczególnie ważne?

– Celem postępowania fizjoterapeutycznego u osób w stanie wegetatywnym jest utrzymanie jakości życia na jak najwyższym poziomie, działanie przeciwbólowe i zapobieganie powstawaniu powikłań związanych z długotrwałym przebywaniem w pozycji leżącej.

Rehabilitantka Kamila Kochanowicz:

Szczególnie ważne jest utrzymanie tych funkcji mózgu, które nie uległy uszkodzeniu, poprzez stymulację układu nerwowego, dostarczanie bodźców z otoczenia. Aby zapobiegać powikłaniom związanym z bezruchem, należy stosować odpowiednie pozycje ułożeniowe, pionizację, ćwiczenia bierne, czynno-bierne, oklepywanie klatki piersiowej i drenaż ułożeniowy.
 

Jakie problemy się pojawiają i jak z nimi pracować?

– Są to na przykład zaburzenia percepcji, czyli brak odpowiedniego odbierania ciała w przestrzeni. Pracujemy poprzez stymulację układu nerwowego, wykonywanie ruchów w odniesieniu do najbliższej przestrzeni chorego – powoli i ze słownym uprzedzeniem o zaplanowanej czynności. Pojawiają się też zaburzenia napięcia mięśniowego, przykurcze stawowe i zaniki mięśniowe, a także osteoporoza. Rozwiązaniem są masaż klasyczny, ćwiczenia bierne i czynno-bierne. Z kolei przy infekcji dróg oddechowych pomocne są ćwiczenia oddechowe, oklepywanie klatki piersiowej i drenaż ułożeniowy. W przypadku zakrzepicy żył głębokich konieczne jest unikanie bezruchu i długiego pozostawania w jednej pozycji. Z kolei przy obrzękach kończyn – wysokie układanie kończyny i drenaż limfatyczny.
 

Jak przeciwdziałać odleżynom?

– Aby zapobiegać odleżynom, konieczne są regularne ćwiczenia bierne lub czynno-bierne, odpowiednie pozycje ułożeniowe zmieniane co 2 – 3 godziny i pionizacja. Warto stosować materace przeciwodleżynowe oraz odpowiednie poduszki i wałki, które pomagają odciążyć miejsca szczególnie narażone na ucisk. Miejsca te należy też masować i oklepywać. Bardzo ważna jest dbałość o higienę, używanie delikatnych środków myjących, częsta zmiana pościeli i wygładzenie jej zagnieceń. Podobnie z odzieżą. Dieta chorego powinna być bogata w białko.

Jakie są zagrożenia przy braku rehabilitacji?

– Przy długotrwałej hipokinezji mogą wystąpić poważne powikłania, również zagrażające zdrowiu i życiu pacjenta: zawał serca, udar mózgu, zapalenie płuc czy zakrzepica żył głębokich. Brak ruchu skutkuje też zanikami mięśniowymi, przykurczami stawowymi, osteoporozą i wspomnianymi już odleżynami.
 

Czy rodzina, opiekunowie dostają wskazówki?

– Tak, otrzymują wskazówki na temat pielęgnacji oraz opieki. Fizjoterapeuta instruuje, jak odpowiednio układać chorego w łóżku, zmieniać jego pozycję oraz stymulować. Może również zalecić odpowiednie zaopatrzenie ortopedyczne, dostosowane do indywidualnych potrzeb chorego – ortezy, wózki. Wsparciem pacjentów stale leżących są regulowane łóżka, które można ustawiać pod odpowiednim kątem i na optymalnej wysokości. Uzupełniać je powinien wspomagający leczenie materac przeciwodleżynowy. Fizjoterapeuci mogą też podpowiedzieć, w jakich instytucjach rodzina chorego może szukać pomocy lub wsparcia finansowego.

Aleksandra Nowotyńska