Twierdzy Przemyśl nie ma na liście Pomników Historii

W marcu br. Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków opublikowała nazwy dziewięciu obiektów zabytkowych, które trafią na prestiżową w naszym kraju listę Pomników Historii. Twierdzy Przemyśl wśród nich nie ma...

Nazwy wspomnianych zabytków umieszczone zostały w biuletynie informacyjnym Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków[paywall].

Wśród nich są: zespół pielgrzymkowy w Świętej Lipce, zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim, zespół pałacowo-parkowy w Rogalinie, zespół zabytków techniki górniczej w Zabrzu (kopalnia „Królowa Luiza”, Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna I Kopalnia „Guido”), zespół klasztorny ss. Klarysek i miasto Stary Sącz, zamek w Brzegu z bramą, kaplicą św. Jadwigi i nekropolią Piastów, kościół odpustowy św. Anny w Oleśnie, zespół pałacowo-parkowy w Dobrzycy oraz zespół – pałacyk wraz z parkiem i aleją lipową Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku.

Dlaczego wśród nich nie ma Twierdzy Przemyśl, mimo że od dłuższego czasu krążą pogłoski, że ma zostać wpisana nie tylko na listę Pomników Historii, ale też na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO?

Decyzja konserwatora

Wniosek o wpis na listę Pomników Historii kieruje do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego konserwator zabytków dla danego województwa. Jeśli chodzi o Twierdzę Przemyśl, decyzję taką powinien podjąć Wojewódzki Podkarpacki Konserwator Zabytków w Przemyślu Beata Kot. I tak uczyniła.

– Wniosek o wpis na tę listę twierdzy i miasta Przemyśl skierowałam już kilka miesięcy temu. Podczas jednego posiedzenia Rady Ochrony Zabytków rozpatrywanych jest maksymalnie dziesięć wniosków. Z jednego województwa pozytywną opinię może uzyskać tylko jeden obiekt. Wiele zależy także od kolejności zgłoszeń. Na Podkarpaciu mamy obecnie trzy zabytki wpisane na listę Pomników Historii. To zamek w Łańcucie, zespół klasztorny oo. Benedyktynów w Leżajsku oraz cerkiew w Radrużu. 20 kwietnia trafi na nią zamek Sapiehów w Krasiczynie. Z kolei na listę UNESCO może trafić zabytek, który nawet nie jest wpisany do rejestru zabytków. W naszym kraju jest jednak pewna gradacja. Obecność na liście Pomników Historii daje swoistą legitymację do starań o wpis na listę UNESCO – wytłumaczyła B. Kot.

Twierdza Przemyśl na liście UNESCO

Starania o wpis twierdzy na listę obiektów światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego o „wyjątkowej powszechnej wartości” dla ludzkości, prowadzoną przez organizację ONZ UNESCO, podejmują także władze miasta. Pomysł wpisania zespołu Twierdzy Przemyśl na wspomnianą listę po raz pierwszy przedstawiony został w 2003 r., podczas Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków w Kotorze. Inicjatywa, która w tej sprawie została podjęta w ostatnich latach, ma już charakter oddolny i wychodzi od samorządów skupionych w Związku Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl.

– Na przełomie 2016 i 2017 roku prezydent miasta wystosował pisma do właścicieli obiektów fortecznych, ujętych na liście konserwatorskiej do wpisu transgranicznego. Ta inicjatywa uzyskała poparcie między innymi przewodniczących parlamentów państw Grupy Wyszehradzkiej, prezydenta Krakowa Jacka Majchrowskiego, uczestników odbywającej się w Przemyślu konferencji Europa Karpat. W kwietniu zeszłego roku odbyło się w Krakowie robocze spotkanie z udziałem prezydentów Przemyśla i Krakowa, wojewódzkich konserwatorów zabytków małopolskiego i podkarpackiego, wójtów gmin fortecznych i starosty przemyskiego. Ustalono na nim harmonogram wspólnych działań – wyjaśnił rzecznik prasowy UM w Przemyślu Witold Wołczyk.

– Pomysł uzyskał poparcie między innymi marszałka Sejmu RP Marka Kuchcińskiego. Trzeba jednak wiedzieć, że pomyślne doprowadzenie do wpisu na listę UNESCO to zwieńczenie kilkuetapowego procesu. W Polsce obiekty typowane na tę prestiżową listę powinny wcześniej uzyskać status Pomnika Historii, nadawany dekretem prezydenta naszego kraju – dodał.

Dobry pomysł

Pomysł połączenia sił i próby wpisania na listę UNESCO w ramach transgranicznego, seryjnego wpisu fortyfikacji dawnego państwa Habsburgów z XIX i XX wieku oraz austro-węgierskich cmentarzy wojennych I wojny światowej jest ciekawy i może się powieść.