Zmarłym należy się szacunek... Odnowiony cmentarz wojenny w Drohojowie [ZDJĘCIA]

To, że pochowani tam zostali ówcześni wrogowie, żołnierze zaborczych armii, nie powinno nikogo, kto przestrzega Dekalogu, zwalniać z zadbania o szacunek dla zmarłych. Tak zrobiono na cmentarzu wojennym w Drohojowie w gminie Orły, gdzie pochowanych jest kilkudziesięciu żołnierzy niemieckich i rosyjskich, poległych w 1915 r. 3 listopada br. niewielka nekropolia została symbolicznie „otwarta” po renowacji.

Jak podaje Ewidencja Miejsc Pamięci Narodowej Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego w dziale „mogiły wojenne”:

„Cmentarz w Drohojowie usytuowany jest niedaleko od zabudowań wsi. Założenie ma kształt nieregularnego pięcioboku. Na szczycie znajduje się kapliczka o kształcie dostosowanym do ukształtowania cmentarza. W jej centralnej części znajduje się półokrągła wnęka, w której umieszczony jest metalowy ozdobny krzyż. Wejście na cmentarz wiedzie po betonowych schodkach, od nich do kapliczki wiedzie aleja, dzieląca cmentarz na dwie symetryczne części. 64 krzyże nagrobne ustawione są w trzech łukowych rzędach, licem zwrócone ku alei. Na krzyżach wyryte są nazwiska żołnierzy lub narodowość, kilka nie posiada inskrypcji[paywall]. Ogólnie, w mogiłach indywidualnych, pochowano tutaj 64 żołnierzy austro-węgierskich i rosyjskich poległych w 1915 r. Wśród nich 34 zidentyfikowanych. W 1999 roku przeprowadzono remont cmentarza. Wymieniono oryginalne krzyże na nowe wykonane z betonu, zachowując ich formę oraz napisy inskrypcyjne. Cmentarz nie posiada trwałego ogrodzenia. Został w 1994 roku z urzędu wpisany do rejestru zabytków”.

Warto wiedzieć, że w armiach zaborców służyło wielu Polaków przymusowo wcielonych do służby.

Koszt: 300 tys. zł

Projekt rekonstrukcji cmentarza w Drohojowie narodził się kilka lat temu. Został sfinansowany przez gminę Orły, na której terenie obiekt się znajduje.

– Chcemy doprowadzić te cmentarze do porządku, aby upamiętnić miejsca pochówku tak wielu osób. Z drugiej strony chodzi nam o promocję terenu. Zadbane obiekty częściej będą odwiedzać Węgrzy, Niemcy, Austriacy, Rosjanie, a takie wyjazdy mogą być korzystne dla naszych mieszkańców – słusznie zauważył wójt gminy Orły Bogusław Słabicki.

Remont cmentarza w Drohojowie prowadzony był na podstawie archiwalnych, oryginalnych planów. Udało się go zrealizować dzięki współpracy m.in. z dr. Janem Schubertem, dr Danutą Greszczuk-Kaczyńską oraz Instytutem Historii i Muzeum Wojen w Budapeszcie. Projekt cmentarza przygotowała Katarzyna Fac (po konsultacji z dr. J. Schubertem).

Prace trwały ok. 3 lata. Odnowione zostały alejki i kaplica, powstało nowe ogrodzenie, pojawiły się nasadzenia. To pierwsza tak gruntownie odnowiona nekropolia wojenna na terenie dawnej Twierdzy Przemyśl. Prace kosztowały blisko 300 tys. zł.

Kolej na Hnatkowice

Władze gminy Orły przygotowują już też remont cmentarza wojennego w Hnatkowicach, gdzie prawdopodobnie spoczywa ponad tysiąc żołnierzy poległych podczas I wojny światowej. Według napisu na symbolicznym pomniku pochowanych jest tam 190 żołnierzy austro-węgierskich oraz 126 rosyjskich.

Tyle, że istnieją uzasadnione podejrzenia, co wynika też z informacji archiwalnych, że na cmentarzu i wokół niego mogą być pochowane szczątki jeszcze kilku setek żołnierzy, ekshumowane z cmentarzy wojennych, które zostały zlikwidowane w okresie międzywojennym.

Projekt i ewidencja

Fakt, że z odnawianiem historycznych, zabytkowych cmentarzy wojennych coś ruszyło, zawdzięczać można m.in. projektowi pod hasłem „Zachowanie pamięci o poległych w Twierdzy Przemyśl – Wielka Wojna 1914 – 1918”.

Patronat nad nim objął wicemarszałek województwa podkarpackiego Piotr Pilch. Kolejnymi nekropoliami rekonstruowanymi w ramach tego projektu mają być cmentarze w Chałupkach Bełwińskich i w Przemyślu.

Wielu zmarłych do dzisiaj jest bezimiennych, ale z każdym miesiącem to się zmienia. W poszukiwaniu żołnierzy z całej Europy, którzy spoczywają na podprzemyskich nekropoliach, pomoże teraz wirtualna księga poległych, która powstała dzięki współpracy Związku Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl oraz studentów UMCS w Lublinie.

Są już w niej dane o ponad 14 tys. osób. Ich nazwiska, stopnie, a często także jednostki w których służyli. 

Na cmentarzach położonych na terenie Twierdzy Przemyśl pochowanych jest ok. 46 tys. żołnierzy.

Symboliczne otwarcie

Finał prac remontowo-budowlanych wieńczy często większa lub mniejsza uroczystość. Ta na odnowionym cmentarzu w Drohojowie była skromna.

W wydarzeniu wziął udział m.in. starosta przemyski Jan Pączek, wójt gminy Orły B. Słabicki czy dyrektor Zarządu Dróg Powiatowych w Przemyślu Janusz Hołyszko, który mieszka w Drohojowie i – jak przekazała rzecznik prasowy Starostwa Powiatowego w Przemyślu Małgorzata Dachnowicz – jest lokalnym społecznikiem, zafascynowanym miejscową historią.