Związek Ukraińców w Polsce obchodził 25-lecie istnienia

W ubiegłą sobotę przemyski Oddział Związku Ukraińców w Polsce obchodził 25-lecie istnienia związku. Z tej okazji zorganizowano konferencję i spotkanie w Narodowym Domu. Korzystając z tego, że na konferencji obecny był Piotr Tyma, prezes Związku Ukraińców w Polsce, poprosiliśmy go o rozmowę.

Zacznijmy od powstania związku.

– Związek Ukraińców w Polsce powstał w miejsce Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego na fali przemian demokratycznych w. W naszej społeczności, w odróżnieniu od innych, na przykład Białorusinów, podjęto w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym roku decyzję o powołaniu całkiem nowej organizacji, co wiązało się ze zmianą myślenia o tym, czym powinna być organizacja mniejszości ukraińskiej. Zmianę tę poprzedziły próby diagnozowania sytuacji i oczekiwań. To dało możliwość rozszerzenia formuły uczestnictwa w organizacji tym, którzy dotychczas byli poza zorganizowanym życiem społeczności, a także możliwość podjęcia takich form działalności, które dotychczas ze względów politycznych nie były możliwe. Pojawili się nowi ludzie ze średniego pokolenia, którzy stworzyli organizację działającą w zupełnie nowych realiach.

Wróćmy do działalności w kraju.

– W nowej sytuacji pojawiły się nowe wyzwania. Na przykład odrodzenie szkolnictwa w tych miejscach, gdzie go nie było, tak jak w Przemyślu, gdzie powstała szkoła imienia Szaszkiewicza. To oczywiście wymagało ustaleń na szczeblu ministerialnym, ale też szukaniem wyjścia z sytuacji, kiedy przeciwko takim inicjatywom rodziły się lokalne protesty. Kolejną sprawą było[paywall] nadanie nowej formuły przedsięwzięciom kulturalnym. Wtedy powstały Festiwale Kultury Ukraińskiej, które oprócz muzyki promowały ukraińską literaturę i film.

Jak z perspektywy kraju wygląda Przemyśl?

Przemyśl, jeżeli chodzi o potencjał jakościowy i ilościowy jest jednym z ważniejszych ośrodków. Tu mocno działają sfederowane organizacje jak Związek Ukrainek, czy bardzo aktywne Koło Lekarzy, które pomagało studentom studiującym we Lwowie. Rola Przemyśla bardzo mocno ujawniła się w okresie Majdanu. Działa również zarejestrowane Towarzystwo Ukraińskich Nauczycieli, którzy są autorami ukraińskich podręczników, a także

realizują takie projekty jak Teatr Szkolny. Teraz nowym wyzwaniem jest Narodowy Dom, który po Szczecinie jest chyba największym takim ośrodkiem. Teraz czeka nas wypracowanie takich form, które sprawią, że ten ośrodek kultury będzie służył wszystkim, nie tylko Ukraińcom.

Czy w perspektywie tych dwudziestu pięciu lat zmieniły się relacje między społecznością polską i ukraińską.

– Wstrzymałbym się z pełną odpowiedzią. Rozmawiałem ostatnio z jednym z socjologów, który w latach dziewięćdziesiątych zajmował się problematyką stereotypów ukraińskich na Podkarpaciu i obiecał, że powtórzy teraz badania, żeby zrobić porównanie. Natomiast zmiana na pewno nastąpiła. Pamiętamy, że kiedyś były protesty i publiczne akcje przy okazji festiwali, powstawania szkoły, czy kurii. Często przedmiotem targów był Narodowy Dom. Od tego czasu coś się zmieniło. Dziś pozostały jeszcze kontrowersje w sprawie upamiętnień i Ukraińskiej Powstańczej Armii, bo brakuje tu wypracowanej formuły dialogu, ale, co zauważam, już nie ma takich emocji. Są jeszcze środowiska, które protestują, bo mają swoją wizję. Mocno, zwłaszcza na terenie pogranicza, jest eksponowana sprawa rzezi wołyńskiej. W ten sposób powstaje stereotyp kata i ofiary, a przecież było różnie. Były przecie Małkowice. Pawłokoma, Bachów. To przesłania wspólną historię, wspólną koegzystencję trzech różnych narodowości, choćby w dziewiętnastym wieku, do tego mało się sięga, a mocno eksponuje wątek ideologiczny. Uważam, że jedynym celem organizowanych akcji, takich jak obchody rzezi wołyńskiej, jest utrwalanie negatywnego wizerunku Ukraińca. Najgorsze jest to, że w wyniku wojny w Donbasie próbuje się to wykorzystać i ewidentnie robi to strona rosyjska. Świadczy o tym chociaży, bardzo dobrze zorganizowana, skoordynowana i obudowana medialnie, akcja niszczenia upamiętnień ukraińskich. Jestem przekonany, że tu potrzebna jest mądrość po obu stronach granic.