Jak uczyć języka polskiego za granicami Polski?

Przemyski oddział Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Rzeszowie już od kilkunastu lat wspiera Polaków na Ukrainie, koordynując pomoc materialną i edukacyjną we współpracy z ogólnopolskimi fundacjami oraz z Wydziałem Polonii Konsulatu Generalnego RP we Lwowie.

– Naszym zadaniem jako placówki doskonalącej jest przede wszystkim wsparcie metodyczne i merytoryczne nauczycieli z Podkarpacia, jednak z uwagi na umiejscowienie Przemyśla blisko wschodniej granicy nawiązaliśmy również kontakt ze środowiskami polskimi na Ukrainie, gdzie jest ogromne zapotrzebowanie nie tylko na polskich nauczycieli, ale na kontakt z polską oświatą i kulturą. Inicjatywę zapoczątkował mój poprzednik Piotr Pilch – informuje obecny dyrektor przemyskiego oddziału Zbigniew Hamielec.

– Podejmujemy starania, aby działania te nabrały bardziej systematycznego charakteru, chcielibyśmy utworzyć w Przemyślu Centrum Metodyczne dla nauczycieli uczących języka polskiego i w języku polskim na Wschodzie. Tej właśnie kwestii poświęcony był przemyski[paywall] Kongres „Polska Oświata na Ukrainie” w marcu 2019 r.

Nauczyciel polonijny – człowiek z misją

Przemyski oddział PCEN jest od dawna partnerem wielu podobnych projektów edukacyjnych. Należy do nich między innymi wieloletnia współpraca Przemyśla z Ogólnoukraińskim Metodyczno-Koordynacyjnym Centrum Nauczania Języka i Kultury Polskiej przy Zjednoczeniu Nauczycieli Polskich w Drohobyczu.

Ma ona formę szkoleń metodycznych z zakresu języka polskiego, historii, nowoczesnych technologii w dydaktyce, a także wsparcia merytorycznego w zakresie pedagogiki i psychologii nauczania, dotyczy również pomocy w zakupie sprzętu czy w doposażeniu tamtejszej bazy dydaktycznej.

Adam Chłopek, twórca Polskiej Sobotniej Szkoły im. św. Królowej Jadwigi w Drohobyczu, która powstała w 1995 roku, podkreśla: – Nauczyciel to najważniejszy zawód świata, a nauczyciel polonijny nie jest tylko lektorem, ale człowiekiem z misją uczenia polskiej kultury za granicą.

Znasz-li ten kraj

Przemyski PCEN wspiera także Konsulat Generalny RP we Lwowie przy organizacji Konkursu Wiedzy o Kulturze i Języku Polskim „Znasz-li ten kraj?”, którego XII edycja odbyła się w październiku 2021 roku. Konkurs adresowany jest do uczniów polskich szkół sobotnio- niedzielnych, służy pogłębieniu znajomości polskiej kultury, języka polskiego oraz integracji środowisk polskich na Wschodzie.

Dary z Polski płyną od licznych fundacji i osób prywatnych w zasadzie cały rok i z różnych okazji. Przemyski oddział pełni przy tym rolę centrum logistycznego dla wielu przesyłek za wschodnią granicę – od paczek żywnościowych po książki czy materiały edukacyjne. Jedną z ostatnich akcji była grudniowa „Paczka na Kresy”, którą koordynował we współpracy z wicedyrektorem Zbigniewem Hamielcem Rafał Kocot z konsulatu polskiego we Lwowie.

Podobnie jak wakacyjną akcję Fundacji „Pomoc Polakom na Wchodzie” w ramach realizacji projektu „Bon Pierwszaka”, kiedy to polskim dzieciom na Ukrainie przekazano ok. 800 kompleksowych wyprawek szkolnych.

Jak uczyć kultury polskiej

Priorytetem działań przemyskiego PCEN-u są jednak przede wszystkim inicjatywy edukacyjne i taki właśnie charakter miała Konferencja Oświatowa „Jak uczyć kultury polskiej?” dla nauczycieli języka polskiego i przedmiotów ojczystych poza granicami naszego kraju.

Konferencja odbyła się 5 grudnia 2021 r., we współpracy z Fundacją Wolność i Demokracja (Warszawa). Zdalne wykłady poprowadzili między innymi nauczyciele – doradcy metodyczni PCEN: dr Małgorzata Wilgucka (Przemyśl) oraz Małgorzata Byszuk i dr Mariusz Kalandyk (Rzeszów).

Wydarzenie cieszyło się ogromnym zainteresowaniem, wzięło w nim udział ponad 70 nauczycieli, m.in. ze Lwowa, Stanisławowa, Stryja, Odessy, a także środowiska polonijne z Niemiec (Berlin) i Włoch (Neapol). Głównym motywem konferencji był temat „Wielcy Polacy na lekcji języka polskiego”. Ks. Rafał Pastwa, wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, jeden z uczestników konferencji, zauważa: „Nauczyciel jest kreatorem, w pewnym sensie bogiem, zadaje pytania, pokazuje, gdzie one się pojawiają w literaturze, i jak można na nie odpowiadać, nauczyciel, szczególnie właśnie polonista, opowiada uczniom o życiu, jego wielowymiarowości, jest w stanie poruszyć ucznia, poszukującego sensu życia”.

– W rozmowie z nauczycielami języka polskiego (i ze środowiskami polskimi na Ukrainie) daje się wyczuć wzruszenie i wielką wdzięczność za nasze działania, za wsparcie, obecność i pamięć. Polacy za granicą bardzo potrzebują kontaktu z polską kulturą i chcą zadbać o polską tożsamość. Mamy nadzieję wyjść naprzeciw tym oczekiwaniom. – podsumowuje Zbigniew Hamielec.

Jedną z ostatnich akcji była grudniowa „Paczka na Kresy”.