Dzieduszyccy wciąż pamiętają... [ZDJĘCIA]

Jeśli pada nazwisko Dzieduszycki herbu Sas, wielu osobom w naszym regionie od razu kojarzy się z jednym miejscem – Zespołem Pałacowo-Parkowym w Zarzeczu (powiat przeworski). Obecnie obiekt jest własnością władz gminy Zarzecze, potomkowie dawnych właścicieli zrzekli się ewentualnych roszczeń, stawiając jednocześnie warunek, by służył polskiej kulturze. Dlatego we wnętrzach pałacu mieści się muzeum, które jest częścią Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.

Pałac powstał w latach 1807 – 1812 z inicjatywy Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej i jej męża Ignacego Morskiego według projektu Christiana Piotra Aignera, znakomitego polskiego architekta doby klasycyzmu, twórcy m.in. Świątyni Sybilli i Domu Gotyckiego w Puławach, odpowiedzialnego za przebudowę dawnego Pałacu Namiestnikowskiego w Warszawie (dzisiejszego pałacu prezydenckiego). Zarzecka budowla utrzymana jest w stylu klasycystycznym, a jej charakterystycznym elementem jest okrągła rotunda, o obejściu wspartym na kolumnach doryckich. Pałac w Zarzeczu wraz z Muzeum Dzieduszyckich, obok Sieniawy, Łańcuta i Przeworska, stanowi jedno z ogniw rezydencji arystokratycznych w rejonie Podkarpacia. Odtworzone wnętrza pałacu w Zarzeczu pokazują wyposażenie charakterystyczne dla XIX-wiecznych siedzib arystokratycznych. Ponadto, prezentują historię rodu Dzieduszyckich, ze szczególnym uwzględnieniem wybitnych jednostek, które dzięki swoim postawom obywatelskim, patriotyzmowi i działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury i edukacji znacząco zapisały się w historii naszego kraju.

Pierwotnie pałac w Zarzeczu, będąc jedną z wielu siedzib rodziny Dzieduszyckich (zimowy pałac mieścił się we Lwowie, zaś pozostałe m.in. w ukraińskich: Pieniakach, Poturzycy czy Jabłonowie uległy całkowitemu zniszczeniu po II wojnie światowej), służył im jako letnia siedziba. Domem na stałe stał się w latach 20. XX wieku i w takim charakterze służył rodzinie do jesieni 1944 r., kiedy to kształtująca się władza ludowa znacjonalizowała cały majątek, przekazując budynki na rzecz utworzonej w Zarzeczu Szkoły Rolniczej. Zabezpieczone wówczas pałacowe ruchomości, m.in.: meble, obrazy, archiwalia, zostały przewiezione do muzeum w Jarosławiu, gdzie ich część przez wiele lat eksponowana była na głównej wystawie, pozostałe zaś przechowywane były w muzealnych magazynach[paywall].

Związek rodowy działa

Warto jednak wiedzieć, że byli właściciele, czyli potomkowie szlacheckiego rodu Dzieduszyckich o Zarzeczu nie zapomnieli. Stowarzyszenie Związek Rodowy Dzieduszyckich Herbu Sas powstało 3 kwietnia 2000 r. w Warszawie. Członkami – założycielami zostali m.in.: Maria Dzieduszycka, Teresa Dzieduszycka, Elżbieta z Dzieduszyckich Karska, Katarzyna z Dzieduszyckich Herbertowa, Elżbieta z Dzieduszyckich Grocholska czy Krystyna Dzieduszycka-Rycerska. Pierwszy po II wojnie światowej zjazd związku rodowego odbył się w Warszawie i trwał od 22 do 24 października 1999 r.

Od tego momentu członkowie związku działają, realizują projekt, których celem było uratowanie i utrwalenie polskiego dziedzictwa kulturowego w kraju i poza jego granicami.

Lwów, Poturzyca, Zarzecze

– powiedział koordynator projektów związku Jan Krzywdziński.

W ub.r. najważniejsze z przeprowadzonych przez związek prac konserwatorskich odbyły się we Lwowie. Dzięki wsparciu Instytutu „Polonika” i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przywrócono dawny blask grobowcowi generała Józefa Kalinowskiego na Cmentarzu Łyczakowskim. Zakończony został bardzo ważny projekt, który rozpoczął się w 2022 r. – chodzi o odnowienie grupy rzeźbiarskiej Chrzest Chrystusa przez Jana Chrzciciela z kamienicy Szolc-Wolfowiczów na lwowskim Rynku. Kamienica znajduje się nieopodal katedry łacińskiej – tam, gdzie Rynek przechodzi w plac Katedralny i ulicę Halicką.

– podsumował J. Krzywdziński.