Historia sprzed stu lat i współczesna fuszerka

18 lutego mija dokładnie 100 lat od bitwy, którą obrońcy oblężonej Twierdzy Przemyśl stoczyli z Rosjanami w lasach koło Bełwina.

Urząd gminy zlecił wykonanie projektu i załatwił niezbędne formalności związane z pracami budowlanymi. Na początku grudnia ubiegłego roku firma, z którą podpisał umowę, przystąpiła do pracy. W połowie miesiąca zakończono je, za co urząd zapłacił 14 tysięcy złotych. – Jeszcze nim zaczęli coś robić, pytali mnie o radę – opowiada Zenek Majer.Powstał polowy cmentarz wojenny, jeden z wielu na Podkarpaciu. Na przedwojennych mapach był jeszcze zaznaczony. Po wojnie zarósł lasem i tylko bystre oko mogło w zaroślach wypatrzyć pozostałości po mogiłach.

Spartaczona robota

Półtora roku temu władze przypomniały sobie o tym cmentarzu. Na miejsce przyjechali przedstawiciele urzędu wojewódzkiego, Urzędu Gminy Przemyśl i sołtys Bełwina. Wtedy zapadła decyzja, że cmentarz należy uporządkować.

Jakieś dziesięć lat temu Zenek Majer, mieszkający w Bełwinie pasjonat lokalnej historii, razem z synem i kilkoma przyjaciółmi oczyścili teren cmentarza z krzaków i spróchniałych czereśni. Pośrodku postawili kamienny obelisk, a na nim umieścili odlaną własnym sumptem tablicę upamiętniającą tych, którzy tutaj zginęli. Wyrównali obwałowanie i zbudowali ogrodzenie z żerdzi. Co roku Zenek kosił trawę. Na Święto Zmarłych pod obeliskiem paliły się znicze upamiętniające tych, którzy zginęli daleko od domów. 

Zapomniany cmentarz

Vit podaje tylko liczbę strat swoich, ale można przypuszczać, że po rosyjskiej stronie straty też były ogromne. Sadowski, nieżyjący już mieszkaniec Chałupek Bełwińskich, opowiadał swojemu wnukowi, jak to niedługo po bitwie, razem z innymi mieszkańcami okolicznych wiosek, przez kilka dni zwozili i znosili z lasu ciała poległych jednej i drugiej armii i chowali je w wyznaczonym miejscu.Jan Vit w publikacji Wspomnienia z mojego pobytu w Przemyślu podczas oblężenia rosyjskiego 1914 – 1915 tak opisuje walkę, w której brał udział: „Wcześnie rano, o godzinie 3, cały pułk wyruszył. (...) W ciemności weszliśmy do lasu na Nadgrodzeniu od strony fortu IX. Uformowaliśmy się w tyralierę. Nasza kompania stanowiła załogę lewego skrzydła. Przeszliśmy cały las. Z Rosjanami spotkaliśmy się w pobliżu Bełwina, gdzie mieli swoje okopy. Atakiem na bagnety wyparliśmy ich, zajmując skraj lasu. Sytuacja stawała się niebezpieczna, bo po chwili Rosjanie zaczęli nas otaczać od prawej strony. Podeszli do nas lasem na odległość 30 kroków. Zaczęła się gwałtowna wymiana ognia. Usłyszałem krzyki rannych. Jeden z żołnierzy głośno jęczał, drugi, cofając się, z histerycznym śmiechem zatoczył się gwałtownie i padł. Innego żołnierza rannego w nogi odnieśli koledzy na bok. Żołnierze wytrwale strzelali, jedni leżąc na śniegu, inni stojąc między drzewami. Akcja ta nie przyniosła nam żadnych efektów, a przy tym ponieśliśmy wielkie straty. Z naszego pułku rannych i zabitych było aż 350 żołnierzy i 9 oficerów”.

 

– Do tego metalowe śruby wystające z żerdzi. Wykonawca nie uprzątnął terenu, pozostawiając karpę po wykarczowanym drzewie. Zapomniano też o tablicach, które były w projekcie. Jednym słowem całość wygląda jak zagroda dla bydła, a nie cmentarz wojenny, a przecież wystarczyło popatrzeć, jak zagospodarowane są inne cmentarze pierwszowojenne – dodaje Majer.