Reklama

Inskrypcyjne zawiłości tablicy pamiątkowej kapitana Jaskuły

10/01/2024 18:06

17 grudnia ub.r. na ulicy Franciszkańskiej w Przemyślu odbyły się uroczystości związane z odsłonięciem pomnika kapitana Henryka Jaskuły. Fot. zbiory własne

Spis treści

Interpunkcja nieważna?
Czy to nie czepialstwo?
Są pewne granice…

17 grudnia ub.r. na ulicy Franciszkańskiej w Przemyślu odbyły się uroczystości związane z odsłonięciem pomnika kapitana Henryka Jaskuły. Pierwszego Polaka i trzeciego na świecie żeglarza, który samotnie, bez zawijania do portów, opłynął Ziemię. Ten fakt wciąż wzbudza emocje.

Kapitan Żeglugi Wielkiej H. Jaskuła zmarł 14 maja 2020 r. Jego pogrzeb odbył się jednak trzy lata później (19 maja 2023 r.), ponieważ kapitan ofiarował swoje ciało nauce. Przemyślanie, z inicjatywy Przemyskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego i jego prezesa Stanisława Dorosza, chcieli upamiętnić tę mocno związaną z nadsańskim miastem postać w szczególny sposób. Jeden ze skwerów w mieście nosi jego imię, a na ul. Franciszkańskiej stanął spiżowy posąg H. Jaskuły. Figura jest naturalnej wielkości, kapitan ubrany jest w sztormiak, stoi za kołem sterowym jachtu. Przed sobą ma busolę z igłą magnetyczną skierowaną na północ. Posąg zaprojektował i wykonał przemyski artysta rzeźbiarz Marian Szajda.

Na zewnętrznej stronie steru widnieje napis: „Kapitan Henryk Jaskuła Pierwszy Polak który w latach 1979-1980 samotnie opłynął świat bez zawijania do portów z Gdyni do Gdyni jachtem „Dar Przemyśla”.

Reklama

Interpunkcja nieważna?

I właśnie o tę inskrypcję niedawno rozgorzał „spór”[paywall]. Jego inicjatorem był przemyślanin Piotr Gdula.

– To piękna i szlachetna inicjatywa, pomnik bardzo estetycznie wkomponowuje się w otoczenie. Jest jednak małe ale, gdyż – jak to u nas często bywa – wyszło to troszkę tak po przemysku. W czym widzę problem? Ano w inskrypcji. Chociaż nie jestem znawcą tworzenia pomnikowych epigrafów, wydaje mi się, że zasady interpunkcji powinny i w tym wypadku obowiązywać. Niestety, pamiątkowa inskrypcja na pomniku kapitana Jaskuły, zbudowana z jednego, dość rozbudowanego zdania, pomija istnienie znaków interpunkcyjnych

Reklama

– powiedział.

Jak stwierdził, w treści rozbudowanego zdania jest błąd logiczny.

– Czego się dowie o Henryku Jaskule ktoś, kto nie zna postaci słynnego przemyślanina i czyta o nim pierwszy raz? No dowie się tego, że Jaskuła, jako pierwszy Polak, przepłynął świat na jachcie „Dar Przemyśla” w latach 1979 – 1980, zaczynając i kończąc rejs w Gdyni. Czyli w każdej wcześniejszej i późniejszej dwulatce inni Polacy też sobie ten świat na „Darze Przemyśla” opływali, nie mówiąc już o tych, co robili to na jakiejkolwiek innej łodzi lub zaczynając i kończąc rejs w Gdańsku, Sopocie czy Świnoujściu

Reklama

– wyjaśnił.

Poprosił znajomą polonistkę o analizę tego w gruncie rzeczy niedługiego tekstu. Poprawienie go zabrało jego znajomej kilkanaście sekund.

– Wystarczyło początek zdania ująć w taki sposób: „W latach 1979 – 1980 jako pierwszy Polak samotnie opłynął świat”. Drugą, uszczegóławiającą dokonania naszego żeglarza część inskrypcji zacząć od nowego zdania: „Dokonał tego na jachcie „Dar Przemyśla”. Jest jasno i czytelnie. Pod warunkiem, oczywiście, że znowu się nie zapomni o przecinkach

– dodał.

Reklama

Czy to nie czepialstwo?

Zapytaliśmy P. Gdulę, czy się po prostu nie czepia?

– Z jednej strony tak: nic mi nie powinno być do tego. Ale z drugiej strony pomnik stoi w miejscu publicznym. Wspomina i upamiętnia jednego z najbardziej słynnych przemyślan, świadczy o mieście, w którym żyję od urodzenia oraz jego mieszkańcach. Próbowałem przedstawić ten problem na fanpejdżu Urzędu Miasta Przemyśla, jednak mój wpis został przez urzędników skasowany. Tego błędu schować się pod dywan nie da. A internet i memy jeńców nie biorą

– stwierdził.

Reklama

Spieszymy z wyjaśnieniem, że to nie miejscy urzędnicy byli autorami inskrypcji, ale tę znali jeszcze przed pojawieniem się na frontonie pomnika.

Są pewne granice…

Na wielu tablicach pamiątkowych błędy interpunkcyjne zdarzają się bardzo często. Jak choćby napis „W 20-tą rocznicę śmierci”. Czy ten zapis jest prawidłowy? Otóż nie. Prawidłowy zapis cyfrowy liczebników porządkowych jest ściśle ustalony i wymaga postawienia kropki: „W 20. rocznicę śmierci”.

Twórcy, artyści często powołują się na fakt, że napis jest elementem instalacji (w dodatku pojmowanej przez jej autorów jako dzieło sztuki). A skoro tak, może to usprawiedliwiać naruszenie norm językowych. Według fachowców zasady gramatyczne powinny być jednak zachowywane.

Reklama

„(…) Rzeczywiście, czasem zdarza się, że względy estetyczne biorą górę nad absolutną poprawnością. Przykładowo twórcom niektórych sloganów reklamowych, umieszczanych na bilbordach czy plakatach, wybacza się, w granicach rozsądku, pewne uchybienia. Zawsze należy się jednak zastanowić, czy dany tekst coś zyskuje na tym, że jest w jakiś sposób sprzeczny z zasadami poprawnej polszczyzny, i czy odstępstwo to nie jest na tyle znaczne, by mogło zostać odebrane jako przejaw czyjejś niekompetencji (…)”

– możemy przeczytać w wyjaśnieniu fachowców od języka polskiego.