Jak Kazimierz Osiński tworzył muzeum

10 kwietnia 1910 roku, przy licznym udziale władz miejskich, kościelnych i mieszkańców miasta, zainaugurowano działalność przemyskiego muzeum. Obecny na uroczystości biskup Józef Sebastian Pelczar pobłogosławił nową placówkę, życząc rozwoju dla dobra polskiej nauki i kultury – odnotowała ówczesna prasa.

Te właśnie zbiory liczące ponad półtora tysiąca przedmiotów, około trzech tysięcy książek oraz około dwóch tysięcy aktów grodzkich i ziemskich były zaczątkiem muzeum utworzonego z inicjatywy braci Osińskich. Nowo powstała placówka muzealna, działającą pod egidą Towarzystwa Przyjaciół Nauk, zlokalizowana została przy ulicy Fredry 10, a pierwszym kustoszem muzeum został Kazimierz Osiński.

Wędrujące muzeum

Po roku okazało się, że zawilgocone wnętrza kamienicy przy Fredry nie nadają się do przechowywania muzealnych zbiorów i muzeum przeniesiono na pierwsze piętro kamienicy przy ulicy Grodzkiej 6. W 1912 roku, chcąc zabezpieczyć zbiory od ognia, dyrekcja TPN doprowadziła do wszystkich pokoi światło elektryczne i – jak odnotowano – w tym roku muzeum zwiedziło 137 osób.

Potem wybuchła I wojna światowa. Na szczęście podczas oblężenia miasta spakowane i zabezpieczone zbiory nie doznały żadnych strat. W 1921 roku placówka przyjęła nazwę Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej. Trzy lata później zbiory zostały przeniesione do kamienicy Osińskich przy ulicy Krętej 5.

W 1935 roku przeniesiono zbiory liczące wówczas 18 tys. 650 eksponatów do budynku przy ulicy Władycze 7 (obecnie SP nr 11), gdzie dotrwały one do 1947 roku, kiedy to na nową siedzibę muzeum przeznaczono dawny Pałac Biskupów Greckokatolickich (przy placu Czackiego 3) wraz z wyposażeniem i znajdującymi się tam zbiorami sztuki.

W 2000 r., decyzją Komisji Majątkowej, budynek przy placu Czackiego 3 został przekazany kurii grekokatolickiej z pięcioletnim terminem wypowiedzenia, co wiązało się z koniecznością przeniesienia muzeum w nowe miejsce – do kamienicy Rynek 9 i kamienicy przy Serbańskiej 7.

W 2005 roku rozpoczęła się budowa nowego gmachu muzeum na placu Berka Joselewicza. Nowy budynek o powierzchni 3946,35 m kw., z czego 1200 m kw. przeznaczono na sale wystawowe, oddano do użytku 27 czerwca 2009 roku. Dziś jest to jedno z najnowocześniejszych muzeów w Polsce, w którego zbiorach znajduje się ponad 200 tysięcy obiektów.

Kultowy eksponat

Dziś wiemy, że ów tajemniczy kamyk kupiony przez gimnazjalistę Kazimierza Osińskiego to heliotropowa gemma bizantyjska typu intaglio. Obecnie unikalny, niezwykle rzadki i cenny amulet z przełomu X i XI wieku jest koronnym eksponatem przemyskiego muzeum.

W pierwszym inwentarzu muzealnym gemma została wpisana pod numerem: D. XII, d.1. i można oglądać ją w gmachu głównym muzeum, na wystawie Kunstkamera, poświęconej 110. rocznicy pierwszej wystawy Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej. Jest tam również wiele eksponatów pochodzących z kolekcji Osińskich. Wystawie towarzyszy również obszerne, bogato ilustrowane wydawnictwo opracowane przez dr Martę Trojanowską.

fot.Jacek Szwic
Fragment wystawy Kunstkamera.