Muzealne śledztwo zakończone sukcesem! Odkryto zapomniany epizod jarosławskich dziejów

Niszczejące magazyny na zapleczu Zespołu Szkół Ekonomicznych i Ogólnokształcących w Jarosławiu przez lata nikogo poważnie nie interesowały. Kiedy jednak zaintrygowani muzealnicy rozpoczęli przeszukiwanie archiwów, odkryli dawno zapomniany epizod z dziejów jarosławskich strażaków.

Budynek, który obecnie jest siedzibą jarosławskiego „ekonomika”, został wzniesiony w latach 1892 – 1893 jako pierwsza siedziba miejscowej zawodowej straży pożarnej. Z opowieści wiadomo, że jeszcze niedawno na strychu szkoły znajdowały się dwa zbiorniki na wodę.

W środkowej części fasady budynku, na parterze, do dziś można zobaczyć trzy bardzo szerokie okna, które ponad 100 lat temu służyły jako bramy wyjazdowe dla konnych wozów strażackich.

„Jaka jest historia tego obiektu?” – brzmiało pytanie zadane pracownikom Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich za pośrednictwem portalu Facebook. Do wiadomości dołączone było zdjęcie niszczejących magazynów na podwórku obiektu. Pytanie dotyczyło dwóch niepozornych, niskich budynków, stojących w głębi podwórza.

– Szybka ankieta wśród muzealnych historyków ujawniła, że nikt wcześniej nie zajmował się tematem[paywall], do czego mogły służyć te magazyny – powiedziała dr Elżbieta Sieradzka-Burghardt.

– Po obejrzeniu budynków okazało się, że jeden z nich – ten sąsiadujący z podwórkiem kamienicy przy Mickiewicza 11 – rzeczywiście wygląda, jakby został zbudowany w tym samym czasie, kiedy tuż obok mieściła się straż pożarna. Drugi magazyn dobudowano znacznie później, w XX wieku – dodała.

Spinalnia lub wspinalnia

Po ustaleniu prawdopodobnego datowania budynków muzealnicy zabrali się do przeszukiwania ponad 100-letnich dokumentów. Niestety, w zbiorach nie było żadnych informacji.

– Do rozwiązania zagadki potrzebne były dwa zespoły: akta pierwszej zawodowej straży pożarnej w Jarosławiu oraz jarosławskie archiwum budowlane, które przechowywane są w Archiwum Państwowym w Przemyślu – wyjaśniła starsza kustosz jarosławskiego muzeum Zofia Kostka-Bieńkowska. To ona znalazła klucz do odkrycia tajemnicy.

– W 1903 roku Abraham Friedwald postanowił zbudować kamienicę na swojej działce, sąsiadującej ze strażnicą straży pożarnej (obecny adres to plac Mickiewicza 11 – przyp. aut.). Przedłożona do jarosławskiego magistratu dokumentacja zawiera między innymi odręczny szkic otoczenia planowanego budynku. Na planiku jest także zagadkowy magazyn – podpisany jako „spinalnia” – powiedziała wybitna badaczka historii Jarosławia, która na początku br. została odznaczona medalem „Zasłużony Dla Kultury Polskiej”.

„Spinalnia” lub „wspinalnia” to strażacka wieża, dziś wykorzystywana przede wszystkim w sporcie pożarniczym. Na przełomie XIX i XX wieku wspinalnie służyły strażakom do doskonalenia wspinania się na wysokie budynki. W środku można było też suszyć węże strażackie.

– Z dokumentów jarosławskiej straży pożarnej dowiadujemy się, że wspinalnię przy placu Mickiewicza wzniesiono w 1898 roku. Jak dotąd nikt nie wiedział jednak, gdzie ona dokładnie stała – wyjaśniła E. Sieradzka-Burghardt.

– Niestety, dokumenty milczą o dalszych losach tej strażackiej wieży. Wspinalnia mogła tu stać najpóźniej do początku lat 20. XX wieku, kiedy to siedziba jarosławskiej straży pożarnej została przeniesiona do nieistniejącego dziś budynku przy ulicy Krakowskiej, czyli dzisiejszej Jana Pawła II – dodała.

Przyczynek do filmu

Wyniki tego muzealnego śledztwa zainspirowały jarosławskich muzealników do tego stopnia, że postanowili nakręcić o nim kolejny odcinek popularnego cyklu „Spacer po Jarosławiu”. Każdy z filmów opowiada o wybranym miejscu na mapie Jarosławia przełomu XIX i XX wieku.

Z programów można się dowiedzieć, jak zmieniło się miasto przez ostatnie 120 lat i poznać różne ciekawostki o jarosławskich zabytkach. Odcinek, w którym można zobaczyć strażacką wspinalnię sprzed 120 lat, można już oglądać na kanale jarosławskiego Muzeum w serwisie Youtube.