Sensacyjne odkrycie – szkielet dziecka sprzed 19 wieków!

W Gaci w powiecie przeworskim archeolodzy, naukowcy z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, odkryli dobrze zachowany szkielet dziecka z okresu wpływów rzymskich, czyli z ok. II wieku! – Odkrycie to pozwoli na przeprowadzenie badań izotopowych i badań DNA, które nie tylko określą, ile lat miało dziecko, ale także to, co jadało, skąd pochodziło i gdzie podróżowało – powiedziała prowadząca wykopaliska dr Anna Lasota-Kuś.

W rozmowie z Magdaleną Opyd z radia RMF FM Anna Lasota-Kuś zdradziła, że do odkrycia doszło na cmentarzysku ciałopalnym, a więc takim, gdzie kości w grobach są przepalone.

Cmentarzysko w Gaci zostało odkryte już w 1903 r. i było to odkrycie przypadkowe. Miejscowa ludność, prowadząc prace ziemne, natrafiła na metalowe przedmioty. Szczęśliwie się złożyło, że[paywall] w tym czasie w Przeworsku przebywał profesor Karol Hadaczek. Dowiedział się o odkryciu, pojechał na miejsce i przeprowadził pierwsze badania w 1903 r., kolejne w 1904 r., odkrywając bardzo dużo niesamowitych zespołów grobowych.

– Wówczas udało mu się odkryć groby ciałopalne, których było aż 180. Wtedy było to największe cmentarzysko z tego okresu. Odkrył też groby, w których znajdowały się importy z terenów Cesarstwa Rzymskiego. Badania były bardzo dobrze opisane, ale cały teren nie został przeeksplorowany. Po publikacji okazało się, że wykopaliska zawierają tak cenne eksponaty, iż nadano im nazwę „kultura przeworska” na określenie specyficznych zabytków, odkrywanych wówczas na terenie Polski południowo-wschodniej. Mimo tego nigdzie nie było informacji, gdzie to cmentarzysko dokładnie jest położone. Biorąc pod uwagę metodykę badań z początku XX wieku, byłam przekonana, że jeszcze jakieś groby pozostały do przebadania. Na szczęście się nie pomyliłam – wyjaśniła.

Wiele pomógł list

Anna Lasota-Kuś dowiedziała się przypadkiem, że w archiwum Muzeum Okręgowego w Rzeszowie znajduje się list napisany w 1960 r. przez człowieka, który jako mały chłopiec był naocznym świadkiem wykopalisk w Gaci.

W liście napisanym do przyjaciela pytał go, czy może się orientuje, co się stało z zabytkami, które zostały wówczas odkryte. Przy okazji umieścił w tym liście odręcznie wykonaną mapkę, na której zaznaczył miejsce położenia cmentarzyska: pobliskie budynki, ciek wodny. Z kopią tego listu wybrała się w 2008 r. do Gaci i próbowała w terenie znaleźć te charakterystyczne punkty zaznaczone na mapie. Udało się.

– Pierwszym zaskoczeniem – jak powiedziała na antenie RMF FM A. Lasota-Kuś – było to, że grobów przez nas odkrytych, a nieprzebadanych przez profesora Hadaczka, jest jeszcze bardzo wiele. Do tej pory odkryliśmy ich 100. Karol Hadaczek odkrył ich 180, a więc jest to ogromne cmentarzysko w porównaniu do innych cmentarzysk z tego okresu. Tak jak się spodziewaliśmy, niemal wszystkie są to groby ciałopalne, natomiast dużym odkryciem było znalezienie dwóch pochówków szkieletowych. Przede wszystkim odkryliśmy bardzo dobrze zachowany grób szkieletowy dziecka z bardzo dobrze zachowanymi zębami, to daje nam możliwości przeprowadzenia chociażby badań izotopowych – dodała.

Co może „powiedzieć” szkielet?

Odkryty szkielet pozwoli naukowcom poznać dietę tego dziecka. Czy była ona zróżnicowana, czy była to dieta roślinna, czy mięsna oraz czy była zrównoważona – to znaczy, czy był taki czas, kiedy to dziecko np. głodowało. Może nam też powiedzieć o ewentualnych migracjach. Ponieważ inne stężenie izotopu tlenu występuje nad morzem, a inne w górach.

– Udało się nam także odkryć także szkielet kobiety, około 30-letniej. Jej pochówek wyróżniał się nie tylko formą, czyli tym, że był to pochówek szkieletowy, ale również wyposażeniem. Znaleźliśmy tam wiele zabytków, ciało zostało złożone w drewnianej skrzyni, którą przykryto nasypem kurhanowym. Wydaje się, że była kimś wyjątkowym, ponieważ taki pochówek wymagał dużo większego nakładu pracy. Poza tym zabytki, które znaleźliśmy w tym grobie, są nieco odmienne od tych, które były w grobach ciałopalnych.