W 78 lat po pacyfikacji pamięć wciąż żywa

W marcu 1943 roku, w odwecie za zamordowanie konfidentki na usługach gestapo, Niemcy spacyfikowali Pantalowice, Łopuszkę Wielką i Rączynę. Życie straciło tu blisko 50 osób. Pamięć o tych tragicznych wydarzeniach jest wciąż żywa.

Najlepszym dowodem na to są kwiaty i znicze składane na mogiłach poległych. Hołd zamordowanym w czasie wojennej zawieruchy składali burmistrz Kańczugi Andrzej Żygadło oraz przedstawiciele Stowarzyszenia Spadkobierców Polskich Kombatantów II Wojny Światowej z wiceprzewodniczącym prezesa okręgu[paywall] roztoczańskiego Romanem Zegarlickim na czele. Ponadto w obchodach upamiętniających ofiary tej masakry uczestniczyli członkowie lokalnych społeczności.

W Pantalowicach przy mogiłach obecni byli radny powiatu przeworskiego Marcin Fujarowicz, sołtys Pantalowic Jan Fąfera, ks. proboszcz Jan Rogula, przewodnicząca Koła Gospodyń Wiejskich w Pantalowicach Urszula Gładysz oraz dyrektor tutejszej szkoły podstawowej Elżbieta Wołoszyn.

W Rączynie delegacja składała się z radnego powiatowego Marcina Fujarowicza, radnego rady miejskiej w Kańczudze Jacka Kapelana, sołtysa Rączyny Pawła Wojdyło, ks. proboszcza Włodzimierza Nowaka, przewodniczącej Koła Gospodyń Marianny Chmiel oraz przedstawicieli tutejszej Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II Jolanty Raboł i Krzysztofa Cieślaka.

Wreszcie w Łopuszce Wielkiej pamięć pomordowanych uczcili radni miejscy Bronisław Morlak i Zygmunt Koba, sołtys wsi Wiktor Malik, reprezentująca Koło Gospodyń Dorota Buczek oraz dyrektorka Szkoły Podstawowej im. Jana Kantego w Łopuszce Wielkiej Lucyna Zięba. 

Krwawa karta historii

Pacyfikacja trzech miejscowości leżących obecnie w gminie Kańczuga to jedna z najkrwawszych tego typu historii w regionie. Jej powodem było wykonanie wyroku Sądu Specjalnego na współpracującej z niemieckim okupantem Anieli Bawor. Została ona zastrzelona w domu rodzinnym przez grupę dywersyjną AK – pseudonim „Puchacz” w nocy z 4 na 5 marca 1943.

Niemcy akcję odwetową zorganizowali w zatrważającym tempie. Już 6 marca w regionie pojawił się oddział żandarmerii z Hachmannem i dowodzącym akcją pacyfikacyjną gestapowcem Franzem Schmidtem, znanym jako „kat Jarosławia”. Niemcy w ciągu trzech następnych dni urządzili krwawy rajd po kilku miejscowościach regionu, mordując przypadkowych mieszańców, biorąc na świadków tego aktu terroru nauczycieli szkół, sołtysów i księży.

W Łopuszcze Wielkiej zginęło 19 osób, w Rączynie 18, a w Pantalowicach 11. Po noclegu w majątku w pobliżu Kaszyc hitlerowcy zamordowali w tej miejscowości 112 osób, a kolejnego dnia 45 w Rokietnicy i 15 w Czelatycach.

Dowodzący marcową pacyfikacją Franz Schmidt nigdy nie został ukarany za swą zbrodniczą działalność. Schwytany dopiero w roku 1977 najpierw wypierał się swojej tożsamości, a gdy ta została potwierdzona przez świadków, wykpił się od wyroku, powołując się na rzekomą niepoczytalność. Zmarł na wolności.