Wieje grozą na Słowackiego [ZDJĘCIA]

Gdyby ktoś chciał w Przemyślu nakręcić jakiś horror albo – w delikatniejszej wersji – dreszczowiec, sceneria jest gotowa! To teren po byłym szpitalu wojskowym, a później miejskim, przy ulicy Słowackiego. Kilka budynków jest w tak fatalnym stanie, że wieje grozą. I pomyśleć, że całość wpisana jest do rejestru zabytków.

Pierwszy szpital wojskowy w Przemyślu mieścił się przy ulicy Grodzkiej (obecnie miejska biblioteka). W 1882 r. rozpoczęto budowę tego przy ul. Słowackiego. Od 1888 r. w nowo wybudowanych obiektach rozpoczął działalność przeniesiony z Budy (Węgry) Szpital Wojskowy nr 3. Po I wojnie światowej szpital przejęły polskie władze. Służył on zabezpieczeniu potrzeb całego garnizonu. Pracowało w nim wielu wybitnych ludzi ze słynnym Rudolfem Weiglem na czele, bakteriologiem prowadzącym badania nad zarazkami tyfusu plamistego. Swoją pracę uwieńczył wynalezieniem szczepionki przeciw tej strasznej chorobie. Szpital w tamtym okresie liczył 600 łóżek. 15 września 1939 r. obiekty przejęli Niemcy, później – na krótko – przeszły w ręce Rosjan. W lutym 1946 r. w budynkach szpitalnych został rozlokowany szpital polowy II Armii Wojska Polskiego. Pierwszym komendantem został mjr lek. Witold Świątnicki, a kolejnymi: kpt. lek. Eugeniusz Cena, mjr lek. Wiktor Fiternik oraz mjr dr Mirosław Grubiński. W 1951 r. obowiązki komendanta objął ppłk dr Bronisław Rabinowicz, a szpital otrzymał nazwę 104. Wojskowy Szpital Garnizonowy. Lecznica na 400 łóżek posiadała oddziały: wewnętrzny, chirurgiczny, skórny, ginekologiczny, położniczy, noworodkowy, oczny, laryngologiczny, zakaźny oraz aptekę i laboratorium. Były gabinety: RTG, stomatologiczny, fizykoterapii, garnizonowa komisja lekarska. W 1957 r. powstała tam Wojskowa Garnizonowa Przychodnia Lekarska z 30 łóżkami. W grudniu 1970 r. została przemianowana na 114. Szpital Garnizonowy z Przychodnią, a komendantem w 1972 r. został mjr lek Tadeusz Rdzak. W 1980 r. szpital zmienił nazwę na 114. Szpital Wojskowy z Przychodnią, a w 1984 r. stanowisko komendanta objął ppłk dr Antoni Szynglarewicz.

Szpital w takiej strukturze działał do kwietnia 2013 r., choć już wcześniej, w grudniu 2012 r., podczas sesji Rady Miejskiej w Przemyślu władze miasta, na czele z prezydentem Robertem Chomą, podpisały porozumienie z szefem Inspektoratu Wojskowej Służby Zdrowia, szefem Służby Zdrowia WP płk. lek. Piotrem Dzięgielewskim o przejęciu przez miasto tej placówki. Nowa nazwa brzmiała: Szpital Miejski w Przemyślu. Ten funkcjonował ledwie przez cztery lata. Od kwietnia 2017 r. Przemyśl miał już jeden szpital. Ten na Monte Cassino. Miejski został za czasów dyrektora Piotra Ciompy wchłonięty przez Wojewódzki Szpital im. św. o. Pio. Tyle historii.

Szpital został wchłonięty, ale budynki pozostały. Część z nich została wydzierżawiona lub sprzedana. Pozostałe z roku na roku niszczeją. Wielohektarowy teren przypomina park jurajski, gdzie nowoczesność zderza się z okresem kamienia łupanego. Odnowione – choćby ten, w którym Caritas Archidiecezji Przemyskiej prowadzi zakład opiekuńczo-leczniczy psychiatryczny , jak i ten, w którym mieści się siedziba Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego czy ten, w którym powstaje Centrum Hospicyjno-Opiekuńcze „Betania” – przeplatają się z ruinami przypominającymi slumsy. Kilka budynków, które wciąż są pod „opieką” miasta, przedstawia katastrofalny wręcz stan. A cały kompleks wpisany jest przecież do rejestru zabytków[paywall].

Zapytaliśmy więc w przemyskim urzędzie konserwatorskim o kilka spraw. Po pierwsze: czy Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu ma wiedzę o stanie technicznym tych budynków? Po drugie: jakie kroki zostały podjęte w ciągu kilku ostatnich lat, aby zabytkowy kompleks nie popadł w zupełną ruinę? Po trzecie: czy urząd konserwatorski w jakikolwiek sposób wpływał/wpływa na gospodarza/właściciela terenu w kwestii odpowiedniego utrzymania tego miejsca? Po czwarte wreszcie: jakie, zdaniem Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu, działania powinny zostać podjęte, aby poszpitalne budynki nie przeszły do historii? Czy np. ich rozbiórka i sprzedaż całego terenu byłaby dobrym rozwiązaniem?

– powiedział Janusz Gremski z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu.

– dodał.

Na ostatnie pytanie J. Gremski odparł, że część obiektów współczesnych, zniszczonych i nieużytkowanych, należałoby jednak rozebrać. Pozostałe zabytkowe budynki oraz murowane ogrodzenie, aleje z drzewami, powinny być stopniowo remontowane i modernizowane. Ważne, aby obiekty były użytkowane i nie stały puste. Ostatni przykład pożaru w budynku dawnego prosektorium potwierdza, że nieużytkowane stają się miejscem narażonym na zaprószenie ogniem lub podpalenia, a w efekcie tracimy cenny zabytkowy obiekt, który przez lata stał pusty.

– zapewnił J. Gremski.

Warto także przypomnieć art. 5 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami:

• „Właściciel lub posiadacz zabytku sprawuje nad nim opiekę i zobowiązany jest między innymi do podjęcia czynności polegających na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie czy też prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku”.

A zgodnie z art. 6 ust.1 tej samej ustawy:

• „(...) ochronie i opiece podlegają zabytki nieruchome bez względu na stan zachowania”.

Wiadomo, że miasto nie ma pieniędzy na remonty czy modernizacje. Ale coś musi zrobić, bo jego budynki straszą. Tymczasowość nie ma prawa trwać. Jaki teren i ile budynków należy do miasta?

– wyliczył Witold Wołczyk z Wydziału Promocji i Kultury UM w Przemyślu.

Zapytaliśmy także, czy miasto ma pomysł na zagospodarowanie tego terenu i budynków? Czy też np. próbowało się tego pozbyć, choćby przez wydzierżawienie jakiemuś podmiotowi i czy pomysł stworzenia tam choćby mieszkań socjalnych ma jakąkolwiek szansę powodzenia?

– podsumował W. Wołczyk.