Reklama

Wiwat Konstytucja 3 Maja!

01/05/2015 18:14

Co roku trzeciego maja nasze myśli kierujemy ku twórcom pierwszej Konstytucji RP. Bo choć od tamtych wydarzeń minęło już 224 lata, to jednak ów niezwykły akt ustawodawczy, mimo iż przyjęty w odmiennych warunkach historycznych, zawiera wiele uniwersalnych, ponadczasowych sformułowań, ideałów i wartości.

Wiele z nich nie tylko nie straciło na znaczeniu, ale nadal ma głęboką wymowę polityczną. Są one jakby ponadczasowym testamentem twórców Konstytucji dla nas i dla przyszłych pokoleń. Jak bardzo wartości te są do dziś aktualne, niech zaświadczą słowa ks. Hugona Kołłątaja – ówczesnego podkanclerzego i członka rządu, który uzasadniając potrzebę wprowadzenia Konstytucji, mówił:

„W państwie wolnym, które mieć pragniemy, nie wystarczy mieć oświeconego ministra i Komisję Skarbową złożoną z mężów najcnotliwszych, trzeba jeszcze do tego pomocy prawodawczej, trzeba do tego ustawy ekonomicznej, któraby zawsze mobilizowała ludzi do działań na rzecz takich wartości, jak: pewność własności, opieka dla pracy, pomoc w zakładach, porządek w użyciu pracy ludzkiej, sprzyjanie rolnictwu, ułatwienie handlu, nareszcie zaprowadzenie kunsztów i rzemiosł” (pisownia oryginalna).

Pierwsza w Europie, druga na świecie

Twórcy tej pierwszej w Europie, a drugiej na świecie ustawy zasadniczej charakteryzowali się nie tylko wielkimi przymiotami umysłu, ale także wielką odwagą prowadzącą do zburzenia istniejącego porządku i praktyki politycznej. Wszakże to właśnie polska Konstytucja, jako pierwsza na świecie, wprowadziła do praktyki politycznej trójpodział władzy na: ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Wprowadziła więc rozwiązanie, który dziś jest podstawą ustrojową wszystkich państw demokratycznych.

Reklama

W Konstytucji po raz pierwszy użyto słowo „naród” w rozumieniu nie tylko szlachty, ale też mieszczan i chłopów. zrównywała ona mieszczan w prawach obywatelskich, przyznając im dostęp do urzędów oraz nietykalność osobistą, którą w praktyce rozciągnięto także na Żydów, co w odniesieniu do tamtych czasów jest przypadkiem bezpredensowym na świecie. Konstytucja poruszała także problemem chłopów, biorąc ich w opiekę państwa. Zapewniała wolność przybyszom z zagranicy i emigrantom politycznym. Ponadto, gwarantowała wolność wszystkich wyznań.

Koniec z liberum veto

Reklama

W Sejmie Rzeczypospolitej znosiła zasadę jednomyślności w głosowaniu, czyli „liberum veto”, nie tylko utrudniającą uchwalanie ustaw, ale wręcz hańbiącą polski parlamentaryzm. W to miejsce wprowadzała przyjmowanie ustaw większością głosów. Sejm otrzymał także prawo kontroli innych władz. Jako zupełne novum pojawił się także odpowiednik dzisiejszej odpowiedzialności konstytucyjnej. Pozwalała ona bowiem na pociągnięcie do odpowiedzialności przed sejmem ministrów w razie naruszenia przez nich konstytucji oraz z tytułu zarzutów natury polityczno-państwowej.

Konstytucja, będąca dziełem kompromisu politycznego, nie zadowoliła wszystkich, jedni zarzucali jej nadmierny, inni zbyt mały radykalizm, ale najbardziej zaniepokoiła ona sąsiednie mocarstwa, obawiające się wzmocnienia Rzeczypospolitej. Obalono ją siłą, przez wrogów zewnętrznych, ale jej uchwalenie pokazało światu, że Polacy są narodem potrafiącym własnymi siłami doprowadzić do reform Ojczyzny.

Dziś oddajemy więc hołd przodkom naszym za to, że w trudnej, wydawałoby się beznadziejnej sytuacji zdecydowali się na dzieło odważnych reform i śmiałych rozwiązań. Podjęli się tego nie w trosce o doraźne interesy materialne, ale z myślą o przyszłości Ojczyzny, z myślą o tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego, które to dzieło my dziś powinniśmy kontynuować.