Wizja lokalna na miejscu zbrodni

Przed tygodniem z inicjatywy księdza Stanisława Bartmińskiego, wieloletniego proboszcza parafii Krasiczyn, w lesie pomiędzy Krasiczynem a Tarnawcami odbyła się wizja lokalna dotycząca upamiętnienia zbrodni, do której doszło w maju 1944 roku.

Tutaj, w istniejącym wtedy folwarku Leoncina, urzędujący w nim Stanisław Kurpiel wraz z żoną Franciszką od wiosny 1943 roku ukrywali 25 Żydów z Przemyśla i okolic. Jedna podziemna kryjówka była zlokalizowana obok domu Kurpielów, druga pod stodołą.

Pod koniec maja 1944 roku, o świcie, Niemcy otoczyli folwark i wykryli obie kryjówki. Trzech młodych[paywall] Żydów zaczęło uciekać. Dwóm się udało, trzeci zginął trafiony serią z pistoletu. Pozostałych Niemcy partiami odprowadzali kilkaset metrów w las i tam rozstrzeliwali. Ciała wrzucano do dołu, który Niemcy kazali wykopać fornalom.

Stanisława i Franciszkę Kurpielów, trójkę ich najstarszych dzieci oraz dwóch fornali zawieziono do Przemyśla i osadzono w areszcie na ulicy Smolki. Po kilku godzinnych zwolniono fornali, a po kilku dniach dzieci Kurpielów. 19 czerwca Niemcy rozstrzelali Stanisława i Franciszkę wraz z innymi 38 więzionymi Polakami na Lipowicy.

Kilka miesięcy później zwłoki pomordowanych ekshumowano i pochowano w zbiorowej mogile na cmentarzu zasańskim. 9 lutego 2010 roku prezydent RP Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył Kurpielów Krzyżami Komandorskimi Orderu Odrodzenia Polski, a cztery lata później ambasador Izraela Anna Azari odznaczyła ich medalami Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

O historii tej obszernie pisałem na łamach Życia Podkarpackiego w październiku i listopadzie 2015 roku, w artykułach: Straszne miejsce i Kto wydał dwadzieścia pięć osób na śmierć?.

fot.Jacek Szwic
Spod krzaków przezierają fundamenty domu Kurpielów.

Potrzebne upamiętnienie

Przez długie lata historię tę znali jedynie miejscowi. Opisał ją również ksiądz Bartmiński w Wieściach Krasiczyńskich. Dzisiaj, w miejscu tych wydarzeń pozostały tylko zarośnięte krzakami fundamenty domu Kurpielów i ruiny stajni, gdzie w załomie muru ktoś za kawałkiem szkła umieścił karteczkę z napisem „Pamięci Stanisława i Franciszki Kurpielów oraz osób przez nich ukrywanych, zamordowanych przez Niemców w 1944 roku. Niech spoczywają w pokoju”.

Jeżeli mamy dbać o pamięć, to stanowczo za mało. Stąd też inicjatywa księdza Bartmińskiego i Janusza Galiczyńskiego, znanego z tego, że odnowił już kilka miejsc pamięci. Oprócz nich w wizji lokalnej udział wzięli: nadleśniczy Nadleśnictwa Krasiczyn Leszek Włodek oraz przedstawiciele Urzędu Gminy Krasiczyn i Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.

Ustalono, że konieczne są prace porządkowe polegające na odkrzaczeniu terenu, a następnie ustawienie w tym miejscu upamiętnienia w postaci tablicy informującej o tej historii oraz krzyża, a miejscu egzekucji Żydów symbolicznej macewy. Termin realizacji roboczo wyznaczono na początek czerwca tego roku.

fot.Jacek Szwic
Prowizoryczne upamiętnienie, którym ktoś oznaczył to miejsce.