Reklama

Zapałki przechodzą do historii. Szkoda...

05/11/2023 16:20

Zbiory Muzeum Pożarnictwa w Przeworsku wzbogaciły się o 252 sztuki pudełek po zapałkach i z zapałkami producentów polskich i zagranicznych. Fot. Muzeum Pożarnictwa Przeworsk

Filumenista to człowiek, który zbiera wszystko, co jest związane z zapałkami. Mogą to być etykiety z pudełek po zapałkach, pudełka po zapałkach, reklamowe zapałczane jednorazówki. Niedawno jeden z nich przekazał do Muzeum Pożarnictwa w Przeworsku ponad ćwierć tysiąca różnych pudełek.

Pierwsze zapałki wynaleźli Chińczycy w 508 r., powlekając sosnowe ogniste patyczki siarką. W Europie pierwsze próby wzniecenia ognia za pomocą substancji chemicznych pojawiły się dopiero w 1805 r.

Przez dekady zapałki były produktem pierwszej potrzeby. Także w Polsce, odbudowującej się i nie w pełni zelektryfikowanej. Po I wojnie światowej na krajowym rynku działały cztery zakłady: w Sianowie, w Częstochowie, Bystrzycy Kłodzkiej i Czechowicach-Dziedzicach. Pierwsze trzy znikły wcześniej, jako ostatni, w 2020 r., zlikwidowany został zakład w Czechowicach-Dziedzicach[paywall].

Reklama

Fabryka została założona w 1919 r., a jej pierwsze linie produkcyjne ruszyły w 1921 r. W 2011 r. 85 procent akcji fabryki odkupiła od Skarbu Państwa warszawska spółka PCC Consumer Products. Czechowickie zapałki są sprzedawane nie tylko w Polsce, ale również w krajach Unii Europejskiej, Afryki czy Ameryki Południowej. Była to najnowocześniejsza wówczas fabryka w Polsce, z największą zdolnością produkcyjną.

Patyczki zapałek wykonywane są głównie z drewna osikowego, topolowego lub świerkowego, natomiast pudełka z olchy, brzozy lub lipy. Zapałki i pudełko, w którym się znajdują, z siarką na zewnętrznej stronie, są nierozłączne. Bez pudełka zapałki nie spełniają swojej funkcji, gdyż nie jest możliwe, aby rozpalić zapałkę bez siarki.

Reklama

Fot. Muzeum Pożarnictwa Przeworsk

Zapałki i pudełka to już rarytas

Kilka dni temu do Muzeum Pożarnictwa w Przeworsku trafiła niezwykła kolekcja, przekazana przez Gabrielę Brzozowską z Rzeszowa. Zbiory instytucji wzbogaciły się o 252 sztuki pudełek po zapałkach i z zapałkami producentów polskich i zagranicznych.

Pani Gabriela jest filumenistką, czyli osobą, zbierającą wszystko, co związane jest z zapałkami. Mogą to być etykiety z pudełek po zapałkach, pudełka po zapałkach, reklamowe zapałczane jednorazówki.

Rozwój filumenistyki był ściśle związany z dziejami produkcji zapałek. Hobby to dynamicznie rozwijało się w drugiej połowie XIX i na początku XX w.

Reklama

– Kolekcjonowano pudełka oraz etykiety krajowe i zagraniczne. Tematyka przestawiona na pudełkach była podobna do etykiet. Występowały też opakowania zbiorcze, na przykład z kilkoma pudełkami w środku oraz fabryczne zestawy kolekcjonerskie, często wytwarzane dawniej przez zakłady, niekiedy nawet w porozumieniu z ruchem filumenistów

– powiedział Wojciech Kruk z działu historii pożarnictwa przeworskiego muzeum.

– Zapałka na jednym końcu pokryta jest masą ulegającą zapłonowi wskutek tarcia, końcówka ta nazywana jest główką lub łebkiem zapałki. Typowa, spotykana w Polsce zapałka ma długość 43 milimetrów i grubość około 1 – 1,5 milimetra. Najczęściej pakowane są w pudełka po około 40 sztuk. W zależności od producenta od 38 do 45 sztuki w pudełku. Standardowe pudełko z siarką na zewnątrz ma postać tekturowej szufladki, o wymiarach 53 na 35 na 16 milimetrów

Reklama

– wyjaśnił W. Kruk.