50 lat okiem Życia. Zawsze blisko Waszych spraw

Prasa przede wszystkim ma dostarczać informacji, jest płaszczyzną umożliwiającą wymianę zdań i poglądów, ale też pełni funkcję swego rodzaju kroniki i stanowi cenne źródło dla historyków. Postanowiliśmy przejrzeć, jak dawne województwo przemyskie zmieniało się na przestrzeni 50 lat na łamach Życia – najpierw Przemyskiego, a potem Podkarpackiego.

 „Dostałem się tam za pół godziny, doskonałą szosą, która przez Birczę wiedzie wśród wspaniałych krajobrazów” – pisał w kolejnym wydaniu Zbigniew Wawszczak. Autor Opowieści o Birczy opisywał, jak wieś zmieniała się przez ostatnie 20 lat. „Miasteczko jest schludne, czyste. Uporządkowano pochyły rynek” – relacjonował. „Wyjeżdżam z Birczy oczarowany gościnnością jej mieszkańców, pięknem tutejszych stron, z głową pełną zasłyszanych opowieści o czasach nienawiści i pogardy” – podsumowywał  swój wyjazd.

Przez dwie dekady w Życiu co rusz pojawiały się informacje o czynach społecznych w poszczególnych wsiach, choćby w: Ujkowicach, Stubnie, Ostrowie, Wapowcach. Często pojawiały się również informacje o zbyt małej liczbie mieszkań w Przemyślu.

W grudniu 1967 r. Życie informuje, że pacjenci oddziału płucnego w szpitalu przy ul. Słowackiego dostali telewizor. Fundatorem był Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych.

W czasach województwa przemyskiego

Najważniejszym wydarzeniem 1975 r. było powołanie 1 czerwca województwa przemyskiego. 4 czerwca na pierwszej stronie Życia mapa nowej jednostki administracyjnej i artykuł zatytułowany „U źródeł decyzji”. Ówczesny naczelny, Zbigniew Ziembolewski, pisze w nim, że Przemyśl, Jarosław, Przeworsk i Lubaczów to miasta, które od zawsze łączyły wspólne więzy natury gospodarczej, kulturalnej, oświatowej, a także zwykłe kontakty międzyludzkie, które zbliżały je ku sobie. Wkrótce redakcja rozpoczęła cykl „poznajmy się”, w którym prezentowała miejscowości nowo powstałego województwa.

Wszędzie jednak czegoś brakuje: kawy zbożowej, margaryny, świeżych drożdży, czy zupy ogonowej. W Łętowni sklep zamknięty, bo sklepowa pojechała do miasta do lekarza i po pobory.

15 września 1975 r. powstaje most na rzece Szkło, ułatwiający dojazd z gminy Wielkie Oczy do Przemyśla.

12 czerwca 1979 r. o 12.07 w samotny rejs wypływa z Gdyni kpt. Henryk Jaskuła. Ma zamiar opłynąć na „Darze Przemyśla” kulę ziemską. Ten wyczyn mu się uda i po 344 dniach powróci do portu w Gdyni. Tym samym przemyślanin trwale zapisze się w historii żeglugi i stanie jest jednym z najbardziej znanych mieszkańców Przemyśla.

Już na przełomie lat 70. i 80. na łamach prasy dało się ujrzeć utyskiwania na niegrzecznych kierowców MPK i na zimno w blokach (temat często poruszany na naszych łamach do tej pory).

8 grudnia ukazuje się ostatni w 1981 r. numer Życia. Wprowadzony 5 dni później stan wojenny sprawia, że gazeta znika z kiosków na 8 tygodni.

fot.archiwum
Osiedle Kazanów w budowie, 1978 r.

fot.archiwum
Powódź stulecia. Lipiec 1980 r. Ul. 22-go stycznia w Przemyślu.

Bliżej czytelnika

Od połowy lat 80. z każdym rokiem czuć „odwilż”. Do gazety powoli „zaglądają” treści o tematyce religijnej – do tej pory niespotykane. ŻP nie zauważyło ani wyboru kard. Karola Wojtyły na papieża, ani jego pielgrzymek do Polski. W październiku 1989 r. – po 10 latach „straszenia” – znika nagłówek: „Tygodnik Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej”. Redakcja ogłasza, że od tej pory będzie mniej oficjałek, a więcej tematów bliskich czytelnikowi.

Nadchodzą kolejne wybory: w 1989 r. do sejmu i senatu, w 1990 r. pierwsze samorządowe. W tych drugich o 815 mandatów radnych ubiegało się 2132 kandydatów. W jednym okręgu nie obsadzono mandatu, bo wyborcy nie zgłosili żadnego kandydata. W woj. przemyskim do urn poszło 131 980 osób, czyli 46,5 proc. uprawnionych. Najwyższą frekwencję (powyżej 54 proc.) odnotowano w Przemyślu i gminie Wiązownica.

fot.archiwum
Jan Paweł II w Przemyślu, 2 czerwca 1991 r.

W wiele wydarzeń obfitował rok 1991. Wiekopomną była wizyta Jana Pawła II w Przemyślu i Lubaczowie. Poprzedziły ją protesty i okupacja przemyskiego Karmelu. Przyczyną miało być oddanie świątyni w użyczenie grekokatolikom. Pod znakiem zapytania stanęła papieska wizyta. Obawiano się, że nadsański gród zostanie rozsławiony tym, że nie dopuścił do przyjazdu Ojca Świętego. Przemyśl był wtedy na czołówkach w całej Polsce.

13 kwietnia abp Jan Martyniak objął rządy w odnowionej greckokatolickiej diecezji przemyskiej. 16 czerwca otwarto nowy most wiszący na Sanie w Krasiczynie, a dzień później dawny most Dąbrowszczaków w Przemyślu otrzymuje imię Ryszarda Siwca.

Odnotować należy też dwa tragiczne wypadki na drodze krajowej nr 28. W maju w wypadku cysterny na Górze Olszańskiej ginie kierowca ciężarówki, a w sierpniu koło Leszczawy Dolnej autokar wiozący radzieckich turystów wpada w przepaść. Ginie 8 osób.

Już wtedy zaczęto się zastanawiać nad przyszłością Rybiego Placu (na dobrą sprawę kwestia do dziś nierozstrzygnięta). W szkołach pojawiają się pierwsze komputery. Zdecydowano, że Dynów rozdzieli się na dwa samorządy: gminę wiejską i miasto.

W maju 1993 r. następuje zmiana warty na stanowisku biskupa przemyskiego. Zasłużonego abpa Ignacego Tokarczuka zastępuje abp Józef Michalik, późniejszy przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski.

Barwne lata 90.

Lata 90. to bardzo barwny czas. Rodziła się wolna gospodarka, kształtowało prawo, nie do końca było wiadomo co wolno, a czego nie. Zdarzały się sytuacje dzisiaj nie do pomyślenia. Na przykład w listopadzie 1996 r., podczas sesji rady miejskiej utajniono jeden z punktów obrad. Nie był to pierwszy raz, ale ten wywołał protest dziennikarzy. Sprawa długo jeszcze była wałkowana w prasie.

W 1995 r. koszykarze przemyskiej Polonii zdobywają wicemistrzostwo Polski, a rok później zajmują III miejsce. W 1997 r. Czuwaj uzyskuje awans do II ligi piłki nożnej. Niestety zabawił tam tylko rok. Później z sezonu na sezon już tylko staczał się w dół.

W maju 1997 r. głosowano nad nową Konstytucją RP. Przemyskie zdecydowanie opowiedziało się przeciw jej uchwaleniu (66,65 proc.), ale w skali kraju zwyciężyli zwolennicy nowej ustawy zasadniczej.

W lipcu przez Polskę przetacza się powódź stulecia. Wysoka woda dociera również do naszego regionu, jednak skutki żywiołu są niewspółmiernie mniejsze niż w zachodniej Polsce.

Było niestety wiele momentów tragicznych. 9 kwietnia 1997 r. w przejściu podziemnym na Borelowskiego w Przemyślu od kuli ginie 34-letni właściciel kantoru. W październiku 2000 r. na przystanku na ul. Jagiellońskiej z ręki rówieśnika zostaje zamordowany 16-letni chłopak. To tylko niektóre z przykładów dramatów.

fot.archiwum
25 czerwca 1998 r. w Warszawie od strzału w głowę ginie komendant główny policji gen. Marek Papała. Tragedia wstrząsnęła całą Polską. Generał został pochowany w rodzinnym Pruchniku. Sprawa jego śmierci do dzisiaj nie została wyjaśniona.

Województwo przemyskie przestaje istnieć

1 stycznia 1999 r. przestaje istnieć województwo przemyskie. W wyniku reformy administracyjnej od tego momentu jest podkarpackie ze stolicą w Rzeszowie. Powstają powiaty. Dla Przemyśla oznacza to stopniowy i postępujący do dziś regres.

28 lipca 1999 r. w wypadku samochodowym zginął burmistrz Jarosławia Jerzy Matusz. Miał 42 lata. W wyniku obrażeń śmierć poniosły także jego córka i żona. 1 listopada w przemyskim szpitalu zmarł Tadeusz Sawicki, prezydent miasta w latach 1994 – 2000.

fot.archiwum
Wspólne zdjęcie kibiców Polonii i Czuwaju po śmierci papieża.

2 kwietnia 2005 r. Śmierć Jana Pawła II jednoczy (przynajmniej na chwilę) Polaków. Ludzie palą znicze, modlą się, msze gromadzą tłumy ludzi. Podobny zryw i żałobę przeżywamy po katastrofie smoleńskiej w kwietniu 2010 r. Tym razem jednak bardzo szybko na wierzch wychodzą podziały wśród naszych rodaków.

29 grudnia 2012 r., o godz. 8.40 – nieco ponad miesiąc przed swoimi 95. urodzinami – w swoim mieszkaniu w Domu Biskupim zmarł abp Ignacy Tokarczuk, ordynariusz diecezji przemyskiej w latach 1965 – 1993. Przez władze komunistyczne uznawany za najgroźniejszego wroga systemu, wśród ludzi miał opinię biskupa niezłomnego.

23 lutego 2013 r. w wieku 58 lat umiera nagle Wojciech Inglot, twórca firmy Inglot Cosmetics, społecznik, w przeszłości radny i przewodniczący rady miejskiej w Przemyślu. Założone w Przemyślu przedsiębiorstwo jest znane na całym świecie.

8 kwietnia 2013 r. przy ul. Słowackiego w Przemyślu rozpoczął działalność Szpital Miejski, przekształcony ze szpitala wojskowego. W 2015 r. zapadła decyzja o połączeniu go ze szpitalem wojewódzkim przy ul. Monte Cassino. Proces ten trwa do tej pory.

30 kwietnia 2016 r. dotychczasowy biskup pomocniczy Adam Szal zostaje ustanowiony nowym metropolitą przemyskim. Zastępuje abp Michalika, który przechodzi na emeryturę.