A mury runą...? Jak runą, będzie problem [ZDJĘCIA]

Wszystko ma swój kres. Nieremontowane, nadszarpnięte zębem czasu naturalnie chyli się ku upadkowi. To jak ulał pasuje do cmentarnego, zabytkowego muru przy ul. Przemysława w Przemyślu. Problem w tym, że jak upadnie, osoby za to odpowiedzialne będą mieć nie lada problem.

Bez dwóch zdań: cmentarz główny przy ul. Słowackiego w Przemyślu jest jedną z najpiękniejszych nekropolii w kraju. Założony został ok. 1855 r. Był bardzo potrzebny, bo funkcjonujący do tego czasu „stary” cmentarz, usytuowany na dawnym Przedmieściu Lwowskim, przy obecnej ul. Konarskiego, był już przepełniony. Nowa nekropolia otrzymała symetryczny układ wyznaczony przez aleję główną, doprowadzającą do wybudowanej w 1859 roku kaplicy cmentarnej. Wokół alei i kaplicy wkrótce zaczęły powstawać okazałe nagrobki najbardziej znaczących postaci XIX-wiecznego Przemyśla: wysokich urzędników cesarsko-królewskiej administracji i armii, dostojników obu kapituł – łacińskiej i greckokatolickiej, ale także uczestników zrywów niepodległościowych, przedstawicieli nauki i sztuki. Zachowane tam nagrobki prezentowały i prezentują duże walory artystyczne. Najpiękniejsze wyszły spod dłuta rzeźbiarzy lwowskich, przede wszystkim: Pawła Eutelego, Johanna Schimsera, Ludwika Tyrowicza czy Juliana Markowskiego[paywall]. Stąd też skojarzenie z lwowskimi nekropoliami, a przede wszystkim cmentarzem łyczakowskim, są jak najbardziej uzasadnione. Ich dopełnieniem jest kilkadziesiąt nagrobków z I połowy XIX wieku, przeniesionych ze starego cmentarza. Najstarszy z nich datowany jest na 1806 r.

Efekt domina

Cmentarz był kilkakrotnie powiększany. Na początku XX wieku uzyskał zachowany do dzisiaj układ przestrzenny najstarszej, zabytkowej części. W 1909 r. otrzymał efektowne, neogotyckie ogrodzenie od ul. Słowackiego. Całość wpisana jest do rejestru zabytków.

Mur, okalający nekropolię od strony ul. Przemysława, prowadzącej na Zniesienie, powstał nieco później, ale swoje lata już ma. Równolegle, tuż pod nim, znajduje się kilkadziesiąt grobów zmarłych dzieci.

Różnica poziomów, ale i pojazdy jadące po ulicy, przez lata zrobiły swoje. Betonowe ogrodzenie zaczęło pękać. Podparte w kilku miejscach zostało stemplami, ale i te niebawem nie dadzą rady utrzymać potężnego ciężaru. Jeśli runie jedno z przęseł, może pociągnąć za sobą kolejne.

Nie wypłacą się z odszkodowaniami?

– powiedział nam jeden z mieszkańców miasta, którego członkowie rodziny spoczywając w grobowcu w bezpośrednim sąsiedztwie muru.

Odpowiedź właściciela terenu w zupełności nas nie zaskoczyła. Cmentarze są w gestii Zakładu Usług Komunalnych sp. z o.o. w Przemyślu. To jedna z miejskich spółek, który finansowa kondycja oczywiście nie pozwala na wygospodarowanie odpowiednich pieniędzy. Miasto nie zwracało się do Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o dotację na ten cel. Choć może, bo – jak już wspomnieliśmy – całe ogrodzenie nekropolii wpisane jest do rejestru zabytków.

– tak brzmi odpowiedź z przemyskiego magistratu.