Czy wielki hetman litewski spoczywa w Jarosławiu?

Przedstawiciele LRT Televiziji – pierwszego kanału Litewskiej Telewizji Publicznej wraz z pracownikami Uniwersytetu Wileńskiego gościli w Jarosławiu. Celem wizyty było nakręcenie kilku ujęć m.in. w Muzeum Kamienica Orsettich.

Na Litwie 2021 r. został ogłoszony rokiem Jana Karola Chodkiewicza, wielkiego hetmana litewskich wojsk Rzeczypospolitej Obojga Narodów, uznawanego za jednego z najwybitniejszych dowódców XVII-wiecznej Europy. To zwycięzca spod Kircholmu i wielu innych wielkich bitew.

Pod koniec swojego życia został mianowany dowódcą połączonych wojsk polskich, litewskich i kozackich w czasie obrony Chocimia przed Turkami w 1621 r. Zmarł w[paywall] oblężonym przez Turków obozie pod Chocimiem.

Dlaczego Jarosław?

Co wielki dowódca wojsk polsko-litewskich miał wspólnego z Jarosławiem? Dlaczego litewska telewizja zawitała do Muzeum Kamienica Orsettich? Otóż wiąże się z tym bardzo ciekawa, nieco tajemnicza i dla wielu wciąż niewyjaśniona historia.

Ciało hetmana po obronie obozu pod Chocimiem złożono w Kamieńcu Podolskim. Pogrzeb odbył się w Ostrogu, czyli w dobrach jego młodej żony Anny Alojzy z ks. Ostrogskich, która była związana z Jarosławiem.

Przed II wojną światową ukazała się publikacja Mieczysława Demkowicza-Dobrzańskiego „Legenda czy prawda o grobie hetmana Chodkiewicza w Jarosławiu w świetle badań historycznych”.

Od dawna krążyła bowiem teoria, że J.K. Chodkiewicz spoczął w Jarosławiu, skąd pochodziła jego druga żona, wspomniana Anna Alojza z ks. Ostrogskich. Autor podaje, że po śmierci w 1621 r. hetmana pochowano w Ostrogu.

Anna Alojza zabrała zwłoki męża do Wielkopolski w obawie przed Kozakami, potem pogrzebała je w kościele św. Macieja w Krakowie. Po swojej śmierci ostatecznie została pochowana wraz z mężem w Krakowie. Ale to nie było ostateczne miejsce ich pochówku. Po III wojnie północnej szczątki małżonków zostały przewiezione przez Jarosław do Ostroga, gdzie w 1722 r. odprawiono uroczysty pogrzeb. To oficjalna wersja wydarzeń.

Z kolei Zbigniew Zięba w książce „Jarosławskie cmentarze” opisuje poszukiwania i rzekome odnalezienie grobu Chodkiewicza w krypcie klasztornego kościoła pw. św. Mikołaja i św. Stanisława w Jarosławiu. Są tam protokoły z przesłuchań świadków wydarzeń z lat 1920 – 1921.

W 2008 r. przekazał je Stowarzyszeniu Miłośników Jarosławia Tomasz Wieczorkiewicz, zmarły w 2017 r. syn generała Wacława Wieczorkiewicza, wielce zasłużonego dla dziedzictwa Jarosławia przed II wojną światową.

Spoczywa gdzieś w podziemiach?

Według tej wersji w podziemiach starego kościoła, rozebranego w 1757 r., rzekomo odnaleziono grób hetmana. Miało to nastąpić w 1732 r. Trumny hetmana i jego drugiej żony Anny Alojzy miały zostać potem przeniesione do krypty w nowym kościele. Ale dlaczego Jarosław, a nie Ostróg, gdzie trumny małżonków trafiły w 1722 r.?

Ta wersja zakłada, że z pomocą możnych rodzin z Ostroga zwłoki hetmana i jego żony zostały przez jarosławskie zakonnice wykradzione i złożone w nieczynnym już wówczas kościele św. Mikołaja w Jarosławiu. Miałoby to być wytłumaczeniem, dlaczego o tajemniczych przenosinach zwłok nie ma wzmianki w kronikach klasztoru.