Dworski lamus w Hawłowicach Górnych – jedyny taki w naszym regionie

Ta niewielka, parterowa budowla, wymurowana z kamienia i cegły i nakryta dwuspadowym, naczółkowym dachem z szeroko wysuniętymi przed lico murów okapami, wspartymi na 12 drewnianych słupach, które tworzą obiegający budynek podcień – to jedno z wyjątkowych miejsc w gminie Pruchnik. Często odwiedzane przez turystów.

To lamus dworski w Hawłowicach Górnych, jedna z nielicznych takich budowli zachowanych w naszym kraju. Jedyna w naszym regionie.

Pod budynkiem znajduje się dwukomorowa piwnica przykryta sklepieniem kolebkowym, do której wejście prowadzi przez schody i podziemny korytarzyk znajdujące się pod podcieniem budynku. Parter zajmuje jedno przestronne pomieszczenie nakryte kolebkowym sklepieniem z lunetami. Do wnętrza nie prowadzą zwykłe drzwi, a[paywall] otwór wejściowy usytuowany na osi elewacji wschodniej.

Pomieszczenie doświetlają dwa prostokątne okienka zabezpieczone kratami. Wnętrze jest otynkowane, a na sklepieniu zachowała się dekoracja malarska z umieszczonym pośrodku wieńcem z herbem Tarnawa oraz wici roślinnej podkreślającej szwy sklepienia.

Liczy kilka wieków

– Wzniesiony został najpewniej przed połową XVI wieku, choć nie jest wykluczona jego wcześniejsza metryka. Pierwotnie był to piętrowy dwór wieżowy stanowiący najważniejszy budynek ówczesnego założenia rezydencjonalnego w Hawłowicach Górnych. Obiekt przypuszczalnie przebudowano w siódmej dekadzie XVI wieku, kiedy do wnętrza w miejsce wcześniejszych stropów wprowadzono sklepienia – tłumaczy Wojewódzki Podkarpacki Konserwator Zabytków w Przemyślu Beata Kot.

W związku z budową w pierwszej połowie XVIII w. nowego dworu, stary dwór wieżowy sprowadzony został do funkcji gospodarczej. Z czasem zlikwidowano piętro, a w wyniku kolejnych przekształceń w XIX w. obiekt uzyskał formę zbliżoną do obecnej. Kolejne większe przekształcenia miały miejsce w 1941 r., kiedy obiekt zaadaptowano na kaplicę, rozebrano znaczną część ściany zachodniej i dobudowano w tym miejscu absydę.

Zrekonstruują renesansowy piec

W latach 2003 – 2007 przy lamusie wykonano prace archeologiczne, remont elewacji i wnętrza wraz z konserwacją polichromii oraz remont dachu obejmujący wymianę konstrukcji i gontowego poszycia wraz z wymianą większości wspierających okap drewnianych słupów.

W br. zrekonstruowano ceglaną posadzkę, odtworzoną na podstawie płytek wydobytych w czasie badań archeologicznych oraz zachowanych na wewnętrznym parapecie jednego z okien. A w oparciu o pozyskane podczas badań archeologicznych fragmenty historycznych gomółek w dwóch istniejących na parterze oknach zrekonstruowano gomółkowe przeszklenie. Obecnie opracowywana jest dokumentacja konserwatorska oraz program prac dotyczący rekonstrukcji renesansowego pieca kaflowego i samych kafli, charakteryzujących się niezwykle wysoką jakością detalu oraz wielobarwną kolorystyką.