Galicja szalała i nigdy nie trzeźwiała

W dawnej Polsce dwoma napojami wyskokowymi było piwo i miód. Potem produkowano już wódkę ze zboża, którą sprowadzano do Polski z Europy Zachodniej. Później każdy folwark posiadał własną gorzelnię. Z biegiem lat pijaństwo szybko rosło i pod koniec XVIII wieku stało się niemal cechą narodową. Prawdziwie alkoholową epokę zapoczątkował wiek XIX, bo produkowano już z ziemniaków tani alkohol.

Galicja – królestwo szatana

Galicja, zacofana i upośledzona, nie była Eldoradem pełnym szczerego złota, ale za to posiadała niewyczerpane zasoby wódki. W 1881 roku Przemyślanin (nr 12) zanotował, że w tym kraju istniało 516 gorzelni i 188 browarów. Wtedy rozpowszechniło się już na dobre pijaństwo wśród chłopów, mieszczan, a nawet kobiet. Nędza, choroby, alkohol, palenie tytoniu zbierały żniwo. Wielotysięczna załoga Twierdzy Przemyśl także nie gardziła opilstwem. Temu zjawisku towarzyszyła prostytucja i przestępczość.

Arendarze (dzierżawcy)

Większość knajp dzierżawili Żydzi, którzy sprzedawali wódkę pobieraną z gorzelni. Byli gotowi pracować niemal[paywall] w każdym fachu jak najgorliwiej, byle wyżyć. Dzięki własnej inicjatywie i bardzo skromnym wymaganiom zarabiali lepiej niż katolicy. Poza tym Żydzi, usłużni i pokorni, byli plotkarzami, pocztą, faktorami, pożyczkodawcami, doradcami itp. Tak więc gromadziło się pospólstwo w karczmach i szynkach, bo tam była wódka, liche piwo, garkuchnia, tancbuda, szulernia, a nieraz dom noclegowy. To dawało namiastkę złudnej wolności. Tak działo się w całej Galicji – gdzie polepa z gliny, kury, słoma, pijany chłop, baba i usmarkane dzieci, wszystko razem było w jednej izbie.

Wsi spokojna, wsi pijana…

Z jednej strony ksiądz grzmiał z ambony – przeciw wódce, a z drugiej dzwonił Lejbuś nad szynkwasem – za wódką. Dlaczego chłop galicyjski pił wódkę? Otóż dopełniała ona jego chudą strawę, czasami oszukała żołądek, lecz zawsze rozweselała. Przecież i najwięksi państwo dla rozrywki chadzali do teatrów, na koncerty i jeździli do wód mineralnych. Z jakiej więc racji miałby chłop gardzić swojską frajdą? Okazji nigdy nie brakowało. Narodziny, chrzciny, stypy, imieniny, rocznice urodzin, zaręczyny, wesela, święta kościelne i wiele, wiele innych zdarzeń życiowych najrozmaitszej natury, tak przyjemnych, jak i przykrych, sprzyjało spożywaniu wódki w karczmach, w chatach oraz w polu.

Pod Krużgankiem

Karczma Pod Krużgankiem – wsparta na kolumnach drewnianych – powstała w 1879 r. po lewej stronie przy trakcie sanockim (u podnóża Góry Zamkowej) – naprzeciw mordowni Wygody. „Nieraz bowiem widzieć można, jak kum kuma, młodzieniec dziewkę, ba, nawet żona męża za połę lub rękaw ciągnie do karczmy. Dla wabika sprowadza karczma z krużgankiem muzyczny kwartet (...)”. Tam bywali wieśniacy, mieszczanie, żołnierze, służące, prostytutki. Tam nawiązywały się stadła małżeńskie, wybuchały awantury i jednali nieprzyjaciele. To krzykliwe grono łączyło jedno – kieliszek i gorzałka. San w 1879 r. (nr 8) przypomniał też o 20 knajpach istniejących przy samym tylko trakcie węgierskim (Grunwaldzka). Oficerowie austro-węgierscy z kolei zabawiali się w eleganckich lokalach.

Batiarewo i 50 fur

Na targowiskach nie obeszło się bez szumówki (pierwszy lub drugi destylat). Echo Przemyskie w 1899 roku (nr 29) pisało: „Prym między tymi karczmami wiodło Batiarewo. I tak, w piątek po jarmarku stało tam więcej niż 50 fur, a włościanie z żonami i dziećmi zapijali się w karczmie, puszczając grosz nabyty ze sprzedaży różnych artykułów na jarmarku. Po takiej pijatyce następują tam zazwyczaj kłótnie i bójki”. Nie dziwić powinny zatem dawne opisy przedstawiające drogę wiodącą do karczmy, pokrytą ludem płci obojga, tarzającym się w błocie oraz nietrzeźwych chłopów pracujących w polu. Nie lepiej było w samym mieście, bo zabawiała się w szynkach nie tylko miejscowa ludność, ale także żołnierze różnej rangi, a także szumowiny.

Pijacki zakład i… śmierć

W jednnym z obskurniejszych szynków przy targowicy zebrało się trzech pijaczków. Jeden z nich – Piotr Buć założył się z drugim, że wypije 12 półkwaterków wódki (półtora litra). Wśród dużego zainteresowania w knajpie zabierał się Buć do roboty. Półkwaterki, jeden po drugim, zanikały w czeluściach jego pijackiego gardła, aż wreszcie przy ósmym, gdy już cztery tylko do wypicia zostały, pijak zachwiał się, runął na ziemię i więcej nie wstał. Nieboszczyka zawieziono do domu, gdzie w nędzy żyła jego żona i małe dzieci (Gazeta Przemyska 1907, nr 18).

Żydzi stronili od alkoholu

Gazeta Przemyska w 1889 r. (nr 43) artykule pt. Słowo propinacji zauważyła, że w dość w krótkim czasie Żydzi bardzo się wzbogacili małym nakładem finansowym. Miastu płacili podatki ze sprzedaży alkoholu, ponieważ z innej działalności gospodarczej nie miało ono prawie żadnych dochodów. W 1909 roku w całej Galicji istniało już 24 tys. karczem i szynków. Wódką Żydzi raczyli chrześcijan, sami jej nie pili i rzadkością był widok pijanego Izraelity. W maju 1910 roku Gazeta Przemyska (nr 42, 43) w artykule Sprawy miejskie poinformowała, że burmistrz Doliński i radni przydzielili szynkarzom ponad 240 trzyletnich koncesji na prowadzenie knajp, by ratować kasę miejską. Decydenci zapewne nie zdawali sobie sprawy, że miastu zgotowali zagładę.

Mieszkańcy u progu unicestwienia

W związku z powyższym w mieście istniało ponad 240 szynków (nie licząc restauracji i kawiarni), w tym do Żydów należało 90 proc. Dziś trudno uwierzyć, że knajpy w mieście znajdowały się aż przy 61 ulicach i placach. Najwięcej posiadały je: Słowackiego – 29, Mickiewicza – 22, Franciszkańska – 10, 3 Maja – 15, Dworskiego – 13, Ogrodowa (Krasińskiego) – 11, Grunwaldzka (razem z bocznymi uliczkami) – 7+4, Jagiellońska – 6+4, plac Kolejowy (pl. Legionów) – 10, plac Na Bramie – 7, Ratuszowa – 6, Kopernika – 6, Targowica (Sportowa) – 5, Strycharska (W. Pola) – 5, Czarnieckiego – 5, Kościuszki – 5 (Gazeta Przemyska 1910, nr 42 i 43; Echo Przemyskie 1910, nr 42 i 43).

Pijaństwo na wsi

Podstawowym napojem chłopa była woda, zbożowa kawa z mlekiem, a potem wódka. Na wsi huczały gospody gwarem, krzykiem, śpiewami i kłótnią. Nawet baby na wyścigi szły z mężami. Pod płotem, w rowie, jak pieczarkę lub kamień, można było napotkać pijanego chłopa. Każda podprzemyska wieś posiadała przynajmniej jedną spelunę. Echo Przemyskie w 1898 roku (nr 41) podało, że w Ujkowicach istniały aż 3 karczmy, 2 kantyny, a w przylegającej do nich Lipowicy jeszcze 2 karczmy.

Podsumowanie

Przegląd Przemyski w 1912 roku (nr 52) podsumował temat pijaństwa, pisząc, że Galicjanie upijali się od pokoleń. Pili tak ich dziadkowie, pili ich ojcowie, synowie, a także wnuki i prawnuki. Taki był już ich zwyczaj – jeszcze z czasów, gdy „cysarskie dzieci” do regimentów „rukowały” (z niem. ein-rücken, tj. wchodzić, wmaszerować). Chłop, jak każda inna natura, szczery, gdy się spił ,wtedy śpiewał i cieszył się złudną wolnością.