Gdzie się podział „pomnik”?

Jeden z naszych czytelników poprosił, żebyśmy się zajęli pomnikiem Powstańców Śląskich, który zniknął z terenu, który były szpital odziedziczył wraz z budynkami po jednostce wojskowej przy ulicy Słowackiego.

O tym obiekcie, bo trudno nazwać go pomnikiem, pisaliśmy dwa lata temu. Wtedy „Czepialski” zwracał uwagę na zdewastowaną replikę prawdziwego pomnika Powstańców Śląskich, stojącego przy rondzie w Katowicach, która szpeciła teren.

Zacznijmy od wyjaśniania, skąd[paywall] w Przemyślu upamiętnienie wiążące się z konkretnymi wydarzeniami na Śląsku. 1 września 1967 roku w Katowicach odsłonięto pomnik Powstańców Śląskich, którego autorami byli: rzeźbiarz prof. Gustaw Zemła i architekt prof. Wojciech Zabłocki. Wtedy wydarzeniu, które wpisywało się w nurt ówczesnej polityki, nadano dużą rangę i nawet pomnik stał się symbolem Katowic. W tym czasie w Przemyślu w poaustriackich koszarach stacjonowała kolejowa jednostka Ludowego Wojska Polskiego (1035).

Na początku lat siedemdziesiątych jednostka otrzymała imię „Powstańców Śląskich” i dowództwo, chcąc nawiązać do patrona, zdecydowało, żeby wykorzystać symbol powstań i przed reprezentacyjnym wtedy, koszarowym budynkiem ustawić replikę pomnika. Prawdopodobnie żołnierze, mając za wzór brązową statuetkę, tak jak umieli, odlali z betonu trzy skrzydła (mniej lub bardziej udaną replikę pomnika) i ustawili je na cokole.

W 1989 roku wojsko się wyprowadziło i budynki po zaadaptowaniu przejął szpital, który dwa lata temu również opuścił ten teren. Przez prawie trzydzieści lat trzy betonowe skrzydła pełniły raczej rolę dekoracyjną, bo w tym okresie nie odbyła się tam żadna uroczystość związana z rocznicą powstań na Śląsku. Z czasem beton kruszał, cokół rozsypywał się, terenu dookoła nikt nie sprzątał i obiekt bardziej szpecił niż spełniał walory estetyczne, nie wspominając o historycznych. 

Co dalej z repliką?

Betonowej pamiątki po wojskach kolejowych nie można nazwać pomnikiem, nie była też zabytkiem ani dziełem sztuki, więc nie podlegała ochronie prawnej. Dwa lata temu zainteresowanie repliką wykazało dowództwo 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich. Wszak to pamiątka po wojsku i nie wypada, żeby niszczała, więc w planach było przeniesienie jej na teren jednostki przy ulicy 29 Listopada. Jednak firma wykonująca tam prace modernizacyjne wycofała się, prawdopodobnie obawiając się, że podczas demontażu obiekt może ulec uszkodzeniu. 

Obecnie na tym terenie powstaje Centrum Hospicyjno-Opiekuńcze „Betania”, prowadzone przez Rycerskie i Szpitalne Bractwo św. Łazarza z Jerozolimy – Stowarzyszenie Katolickie i trwają tam prace adaptacyjno-porządkowe. W związku z tym prezydent Przemyśla, żeby nie doszło do całkowitej degradacji upamiętnienia, podjął decyzję o jego demontażu.

W sierpniu pracownicy Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej zdemontowali trzy betonowe skrzydła i przewieźli je na teren PGM, gdzie zostały zabezpieczone i czekają na dalszy los.

fot.Jacek Szwic
Trzy betonowe skrzydła czekają na lepsze czasy.