„Jarosław i jego zabytki” według Jana Sasa-Zubrzyckiego

Jan Sas-Zubrzycki, słynny architekt żyjący na przełomie XIX i XX wieku, był absolwentem Politechniki Lwowskiej i inspektorem budowlanym w urzędzie Budownictwa Miejskiego w Krakowie. W tym roku, dzięki staraniom Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich, bezcenna kolekcja publikacji dotycząca Jarosławia została poddana kompleksowej konserwacji i już wkrótce będzie udostępniona dla zwiedzających.

Jan Sas-Zubrzycki przyjechał do Jarosławia w 1901 roku, by z polecenia Komisji Historii i Sztuki Akademii Umiejętności przyjrzeć się jarosławskiej starówce pod kątem architektonicznym i urbanistycznym.

Swoje spostrzeżenia spisał w opracowaniu „Miasto Jarosław i jego zabytki”, które zawierało własnoręczne rysunki, plany, rzuty i przekroje budynków architekta. Całość opublikowano w 1903 roku w Krakowie.

Oryginały swoich niezwykle cennych rysunków autor przekazał w 1933 roku do Muzeum w Jarosławiu. Jan Sas-Zubrzycki gościł wtedy w mieście z okazji[paywall] wystawy „Stary Jarosław”, zorganizowanej przez muzeum we współpracy z kilkoma lwowskimi instytucjami – Towarzystwem Ochrony Zabytków i Związkiem Studentów Architektury we Lwowie, Biblioteką Uniwersytetu Lwowskiego, Zakładem Narodowym im. Ossolińskich czy Muzeum im. Książąt Lubomirskich we Lwowie. Architekt wygłosił wtedy odczyt o zabytkach jarosławskich, a same rysunki trafiły na ekspozycję, ilustrując okres „złotego wieku” Jarosławia.

Nieoceniona wartość

Jak zaznaczają pracownicy jarosławskiego muzeum, kolekcja rysunków Jana Sasa-Zubrzyckiego w czasach współczesnych nabiera wielopłaszczyznowego charakteru, a mianowicie łączy ze sobą trzy epoki – „złoty wiek” Jarosławia, czasy, w których żył sam architekt, a w końcu współczesność.

Właśnie dzięki tym pracom można poznać dawny Jarosław, dawną architekturę w ogóle, a także sposób i specyfikę ówczesnych opisów ikonograficznych – rozpoznawania znaczenia detali i elementów architektury.

Dziś niektóre z tych detali istnieją już tylko na rysunkach Sasa-Zubrzyckiego. Ryciny są opatrzone własnoręcznymi podpisami i pieczęciami słynnego architekta, co dodaje im wyjątkowości i sprawia, że są tym cenniejsze.

Od czasów swego postania stanowią ważne źródło historyczne i bazę do kolejnych badań nad jarosławską urbanistyką.

fot.Muzeum Kamienica Orsettich
Wiele detali, szczególnie tych wykonanych z drewna, istnieje już w tylko na rysunkach J. Sasa- Zubrzyckiego.