Jest pomysł na synagogę Scheinbacha przy ul. Słowackiego 15 w Przemyślu [ZDJĘCIA]

Jest coraz bliżej konkretnych działań, związanych z ratowaniem pięknego budynku dawnej synagogi zwanej Nową Synagogą lub Synagogą Scheinbacha przy ul. Słowackiego 15 w Przemyślu.

Budowę nowej synagogi zainicjował w 1905 r. przemyski działacz żydowski, wspomniany Mojżesz Scheinbach. Prace budowlane rozpoczęły się w 1910 r., dzięki funduszom banków żydowskich oraz Rady Miejskiej w Przemyślu, według projektu Stanisława Majerskiego. Pracami budowlanymi kierowało Stowarzyszenie Nowa Synagoga Przemyska. W 1918 r. przystąpiono do prac wykończeniowych oraz dekoracyjnych. Zaangażowano do tego żydowskiego artystę Adolfa Bienestocka. Do synagogi uczęszczali głównie bogaci Żydzi, którzy skłaniali się ku asymilacji kulturowej. Podczas II wojny światowej hitlerowcy urządzili w niej stajnię dla koni – dzięki temu synagoga nie została zburzona[paywall]. Po zakończeniu wojny, w 1945 r., synagogę ponownie otworzono i zaczęto odprawiać regularne nabożeństwa. W 1946 r. Kongregacja Wyznania Mojżeszowego w Przemyślu przeprowadziła mały remont budynku, w którym przystosowała jedno z pomieszczeń do pełnienia funkcji synagogalnych.

Synagoga od 1967 r. – przez prawie 50 lat – była siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej. Obecnie jest nieużytkowana i czeka na rozpoczęcie prac remontowych i konserwatorskich.

Wizytacja obiektu

Po latach stagnacji i poszukiwań najkorzystniejszego rozwiązania, prowadzonych przez właściciela obiektu – Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego –  udało się ruszyć z miejsca. Kilkanaście dni temu przedstawiciele tej organizacji wspólnie z ekipą fachowców z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu wizytowali budynek.

– Fundacja zwróciła się do nas o wydanie wytycznych konserwatorskich, związanych z tym obiektem. Te są przygotowywane i opracowywane. Wszystko idzie w dobrym kierunku. Wiem, że w ciągu roku fundacja chciałaby przygotować pełną dokumentację – powiedziała Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu Beata Kot.

Pierwszym zakresem prac będą badania konserwatorskie na obecność polichromii i architektoniczne, rozpoznające przemiany powstałe w trakcie remontu adaptującego synagogę na bibliotekę. Wykonane zostały wówczas podziały przejrzystego wnętrza, wybudowano kilka kondygnacji, klatkę schodową, lecz zasadnicze elementy świątyni – jak sala modlitw czy babiniec – zostały zachowane.

– Ciekawa jest konstrukcja więźby dachu nieckowego nad synagogą. Od wnętrza wyraźnie odczuwalne jest dobre przewietrzenie strychu, na tym etapie możemy przypuszczać, że to dzięki okrągłym otworom okiennym, wentylacyjnym, od zewnątrz ukrytym w przewężeniu dachu, a od wnętrza oświetlającym strych. Kilka istotnych problemów już na początku zauważyliśmy, ale też i zagadek, które planujemy rozstrzygnąć na etapie badawczym, zwłaszcza w obszarze strychu i więźby dachowej – wyjaśniła B. Kot.

Poszukiwania zdjęć wnętrza

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Przemyślu zwraca się z prośbą do wszystkich mieszkańców miasta, tych, którzy cokolwiek wiedzą na temat dawnej synagogi lub posiadają w swoich zbiorach jakieś archiwalia, o ich udostępnienie. Te z pewnością pomogą uzupełnić dokumentację oraz plan konserwacji w przyszłości.

– Najbardziej interesują nas zdjęcia z wnętrza obiektu, bo z zewnątrz wygląd synagogi jest znany. Został bardzo szczegółowo obfotografowany w różnych latach. Dysponujemy tylko jednym zdjęciem, na którym widoczne są polichromie. To mało – stwierdziła B. Kot.