„Jestem Król Herod, władca świata tego…”

2025 był szczególnym rokiem dla Zespołu Pieśni i Tańca „Przemyśl”. Wyjątkowe miejsca gościły różne grupy wykonawcze, aby rozpromować szeroko lokalne zwyczaje. Najhuczniej zaś rozbrzmiały: „Przemyskie Wesele”, „Kolędnicy z Przemyskiego” oraz Jubileusz 45-lecia działalności Zespołu.

Zespół Pieśni i Tańca „Przemyśl” jest jedną z instytucji, które mają w Przemyślu do zaoferowania działalność związaną z kulturą i rekreacją. Wśród innych wyróżnia ją wyjątkowe przywiązanie do polskiej tradycji ludowej, które przekładają w programie swoich zajęć. Zespół stanowią 2 grupy dziecięce, grupa reprezentacyjna, grupa tańca dworskiego oraz kapela ludowa. Posiada również bogaty magazyn tradycyjnych strojów.

Spotkania treningowe, na które uczęszczają członkowie, to wyjątkowe chwile, podczas których na jednym parkiecie spotykają się różni ludzie. Wiele pokoleń, inny poziom doświadczenia, odmienne zainteresowania, ale wszystkich łączy miłość do tańca tradycyjnego, zwyczajów obrzędowych i różnych odłamów kultury ludowej.

Pod przewodnictwem oraz bezpośrednią inicjatywą Pana Piotra Jopa, Choreografa, Trenera i od bieżącego roku nowego kierownika Zespołu, zostały opracowane nie tylko suity pochodzące z wielu regionów Polski, ale widowiska już prawie zapomnianych zwyczajów. Do takich należą tradycyjne kolędowanie, wesele czy pobór wojskowy. Badania środowiskowe pozwoliły Panu Piotrowi dopracować scenariusz tych wystąpień do ukazania szczegółowych, najbliższych oryginałowi obrzędów, które wówczas towarzyszyły dawnym mieszkańcom przemyskiego. W połączeniu z dynamicznymi układami choreograficznymi, realistyczną scenografią oraz odwzorowanymi strojami, pozwoliły na niezwykłe performanse, które mogli ujrzeć mieszkańcy miasta oraz goście ośrodków kultury w Polsce.

 W ubiegłym roku, uczestnicy Zespołu wielokrotnie prezentowali Kolędników. Wszystkie z tych spotkań należy uznać za ogromny sukces. Początek roku, Kolędnicy otworzyli występem w Kolbuszowej, na Przeglądzie Widowisk Kolędniczych, który odbył się 5 stycznia 2025 r.. Niespełna miesiąc później, 1 lutego, Zespół zaprezentował się w Starym Dzikowie, na 23. Międzywojewódzkim Przeglądzie Grup Obrzędowych Wątki Folkloru Ludowego. Efektem tego spotkania był ogromny sukces, który przełożył się ponad otrzymane pierwsze miejsce. Przegląd w Starym Dzikowie również otworzył bramy, do dalszych pokazów, z którymi grupa reprezentacyjna dotarła do Tarnogrodu, Warszawy i Lublina.

Tarnogród został odwiedzony przez ZPiT Przemyśl dwukrotnie. Najpierw grupa uczestniczyła w 50. edycji Międzywojewódzkiego Sejmiku Wiejskich Zespołów Teatralnych, na której zaprezentowała się 29 marca ubiegłego roku. Ponownie wykonawcy odwiedzili Tarnogrodzki Ośrodek Kultury podczas 42. Ogólnopolskiego Sejmiku Teatru Wsi Polskiej. Zespół Pieśni i Tańca Przemyśl znalazł się tam, jako jedna z dziesięciu zakwalifikowanych formacji z całej Polski. To jednak nie był koniec sezonu na widowisko. Zachwycona Kolędnikami Komisja Sejmiku, zakwalifikowała grupę do udziału w ZWYKACH 2025 - 12 Edycji Festiwalu Wiejskich Teatrów w Warszawie, mającej miejsce 28-29 listopada w Teatrze Wielkim.

Wykonawcy Kolędników zaprezentowali także 14 grudnia w Teatrze im. Juliusza Osterwy, w ramach festiwalu Onegdaje Osterwy w Lublinie. Wówczas “Przemyśl” nie tylko obeznał gości z dawnymi tradycjami świątecznymi, które były motywem zeszłorocznej edycji. Po pokazach teatralnych, w foyer Teatru rozbrzmiała muzyka z przemyskiego, do której grupa reprezentacyjna wykonała suitę tańców przemyskich, a następnie zaprosiła wszystkich do wspólnej potańcówki.

Całoroczna praca nad Kolędnikami nie ostudziła zapału wykonawców. W trakcie gdy grupa oczekiwała na werdykt z Tarnogrodu, przygotowywała również kolejne nadchodzące wydarzenia. 24 maja 2025 Zamek Kazimierzowski zawrzał na wyjątkową okoliczność, jaką było uczczenie 45 lat działalności Zespołu. Z tej okazji widzowie mogli ujrzeć wieloczęściowy spektakl z układami tanecznymi, pod tytułem “Cztery pory tańca”. Kolejny scenariusz przeprowadził nas przez symboliczne cztery pory roku oraz towarzyszące im obrzędy znane z kultury ludowej. Na scenie można było wówczas ujrzeć tańce górali żywieckich, tańce rzeszowskie z elementami przeworskich, tańce przemyskie, w tym przedsmak do nadchodzącego wesela, a także narodowego kujawiaka z oberkiem oraz poloneza, który otworzył uroczystość. Nie tylko reprezentacja wykazała się swoimi talentami tanecznymi. W blasku reflektorów ukazały się również obydwie grupy dziecięce z prezentacją suity orawskiej, a także tańców łowickich, które towarzyszyły starszym wykonawcom.

Około 2 miesiące później, Zespół ponownie wyruszył w plener miejski, aby kontynuować wydarzenie rozpoczęte w lipcu 2024. Pod urzędem miasta, mieszkańcy Przemyśla i okolic, a także turyści odwiedzający miasto, mogli ujrzeć kolejny obrzędowy teatr ludowy, jakim było Wesele Przemyskie. Tym razem skupiono się jednak na zwyczajowych oczepinach. Wszystkie wcześniejsze tradycje związane z zawiązywaniem się, oraz przemarsz orszaku ślubnego, goście mogli ujrzeć roku poprzedniego. Oczywiście oprócz pokazu zakładania chusty, obtańcowywania młodych, zabaw i zwyczajów weselnych nie zabrakło tańców i hucznych pokazów znanych z wcześniejszych występów suit. Dodatkowo jako goście weselni, wśród wykonawców znaleźli się: Zespół Tańca Ludowego Kupiatycze, Zespół Pieśni i Tańca Sanowianie, Kontrabanda Muzyków Nieprofesjonalnych oraz Kapela Ozimkowicza. Ta ostatnia grupa sprawowała kierownictwo muzyczne podczas wspólnej potańcówki uczestników i mieszkańców, która trwała do wieczora.

Zespół jest chlubną wizytówką kultury miasta. Oprócz mecenatu Przemyskiego Centrum Kultury i Nauki Zamek, które od 2006 roku oficjalnie przejęło Zespół, grupa może również liczyć na wsparcie Stowarzyszenia Folkloru Ziemi Przemyskiej. Stowarzyszenie zostało założone 23 maja 2024, a funkcję jego prezesa pełni Katarzyna Grabas. Zrzesza nie tylko obecnych uczestników, ale również wielu sympatyków, którzy nie mogą funkcjonować na scenie, ale bardzo kibicują Zespołowi.

Dzięki zaangażowaniu członków, Stowarzyszenie pomogło zorganizować wyjazdy dla Zespołu, m.in. do Starego Dzikowa czy do Suchej Górnej w Czechach, gdzie końcem września trwała kolejna odsłona festiwalu “Fedrowani z Folklorym”. Stowarzyszenie pomogło także sfinansować grupowe t-shirty dla najmłodszych oraz zapewniło organizację różnego rodzaju warsztatów aktywizujących młodych uczestników. Stowarzyszenie wspomogło również budżet Świętego Mikołaja, od którego dzieci dostały edukacyjne książki na temat obyczajów folklorystycznych w Polsce. W ramach jego działalności uczestnicy Zespołu przygotowują również swój repertuar wokalny, a także biorą udział w innych wydarzeniach związanych z folklorem.

Zespół promował się również na Ziemi Częstochowskiej, gdzie wziął udział w Jurajskich Andrzejkach 29 listopada. Jednak tym razem grupę reprezentowała kapela wraz z instruktorem Piotrem Jopem. Wydarzenie zostało zorganizowane przez miejscowy oddział Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi. W czasie zabawy, podczas której gościli także wykonawcy z Podhala, Ziemi Opoczyńskiej i okolicznych Rzerzęczyc, Kapela zaprezentowała szereg melodii z Przemyskiego oraz Rzeszowskiego. Pan Piotr natomiast instruował gości, jak wykonać regionalne figury taneczne, dopasowane do wygrywanych melodii. Była to okazja, aby wymienić się wrażeniami na temat tańca, muzyki i dość oryginalnego w naszym województwie ubioru.

Wśród członków Zespołu pracują utalentowani ludzie z pasją do tańca, muzyki i teatru, jak już wielokrotnie udowodnili. Dzięki ich indywidualnym umiejętnościom i zainteresowaniom, w dorobku zespołu znajdują się także bogata scenografia i rekwizyty, przygotowane przez Józefa Pawlusa, Ireneusza Skórkę oraz Wojciecha Tomczyka.

Zespół posiada w zbiorach unikalny w naszym regionie strój przemyski w wariancie miejskim i wiejskim. Nad badaniami etnograficznymi potrzebnymi do jego odnalezienia i wykonania pracowali m.in. Piotr Jop i Krystyna Mazur, która także skroiła i uszyła elementy stroju, obhaftowując znaczną część z nich. Również spod jej igły wyszły stroje ślubne (oprócz łowickiej kiecy, należącej do zbiorów ZPiT Ostrowiacy), które można było widzieć podczas “Wesela” i Koncertu Jubileuszowego u jednej z tancerek. Pani Krystyna, w ramach działalności Zespołu, jest w stanie zaoferować warsztaty rękodzielnicze oraz zaprezentować swoje prace malarskie, pająki i pisanki.

Do oferty Zespołu należą także tańce historyczne, wśród których znajdują się układy z epoki renesansu i baroku. W ubiegłym roku została reaktywowana grupa tańców dworskich Villanico. Przygotowanie prowadzi również Pan Piotr, który oprócz wiedzy etnograficznej, instruuje w zakresie tańców dworskich. Grupa Villanico ZPiT “Przemyśl” wielokrotnie gościła na wydarzeniach o bardziej podniosłym charakterze, a w zeszłym roku występowała podczas Balu Łańcuckiego, Dnia Zamku Kazimierzowskiego oraz w Zamku w Krasiczynie. Z wiedzy Pana Piotra korzystało rekonstrukcyjne Stowarzyszenie “Damy i Huzary” w Przemyślu, które organizowało tematyczne Bale Epokowe.

Jadwiga Data