Kolejne sensacyjne znalezisko z czasów Twierdzy Przemyśl

Ponad 6 godzin trwała akcja wydobycia fragmentu mostu pontonowego z czasów I wojny światowej znad brzegu Sanu w Bolestraszycach w gminie Żurawica. To – zdaniem przedstawicieli Związku Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl – jest kolejnym sensacyjnym odkryciem na światową skalę.

Obfite w ostatnim czasie opady deszczu, a potem śniegu, który szybko topniał, były przyczyną osunięcia się ziemi ze skarpy nad lewym brzegiem Sanu w Bolestraszycach w gminie Żurawica. A to z kolei sprawiło, że światło dzienne ujrzał zabytek sprzed ponad 100 lat!

14 grudnia br. członkowie: Związku Gmin Fortecznych Twierdzy Przemyśl, Przemyskiego Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej X D.O.K., 3. Pułku Artylerii Fortecznej im. ks. Kinsky’ego, Zbigniew Podolak oraz pracownicy Urzędu Gminy w Żurawicy wydobyli znalezisko.

Okazał się nim[paywall] oryginalny fragment mostu pontonowego z czasów I wojny światowej. Konstrukcje tego typu wykorzystywane były przez armię austro-węgierską do przeprawiania przez rzekę poszczególnych oddziałów wojskowych, amunicji i zaopatrzenia. Znaleziony fragment stanowił przeprawę pomiędzy Fortem XIII a Zabłocie a Fortem XIV b Hurko.

Przeprowadzenie akcji było możliwe dzięki zaangażowaniu strażaków ze Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wodno-Nurkowego przemyskiej Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej. Najpierw należało wybrać piasek i muł z dna mostu oraz w jego pobliżu, zamontować dwa zbiorniki o pojemności 1000 l typu „Mauser”, które miały zapewnić wyporność mostu i dopiero na końcu przeciągnąć obiekt wyciągarką na drugi brzeg rzeki, już w miejscowości Hurko.

Po konserwacji trafi do fortu „Borek”?

Wydobyty znad brzegu Sanu w Bolestraszycach fragment mostu ma długość 3,5 m. W całości wykonany jest z nitowanej stali. Wewnątrz zachowały się drewniane listwy.

Najprawdopodobniej w czasie walk o Twierdzę Przemyśl Austriacy, nie chcąc, żeby most został przejęty przez Rosjan, rozmontowali i spuściili go rzeką San. W czasie I wojny światowej takie mosty pozwalały na przerzucenie żołnierzy i sprzętu na drugą stronę rzeki.

W okolicach Przemyśla istniały dwie takie przeprawy pontonowe, jednak żadna z nich nie została wcześniej odnaleziona. Fragment mostu już został poddany konserwacji, a o jego dalszych losach zdecyduje Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu Beata Kot. Najpewniej trafi do Fortu XV Borek, gdzie planowane jest utworzenie muzeum Twierdzy Przemyśl.

---

Park pontonowy armii austro-węgierskiej

Według informacji podanych przez Sławomira Kułacza, autora artykułu „Zabytek z dna Sanu” w czasopiśmie „Skarby Podkarpackie” (nr 4/39/2015), armia austro-węgierska wykorzystywała dwa typy parków pontonowych: system Herbert przeznaczony dla kawalerii i system Birago dla zastosowań ogólnowojskowych.

Park pontonowy systemu „Birago” tworzyło 14 ponumerowanych kolejno wozów, przewożących łącznie 16 pontonów (10 czołowych i 6 środkowych), belki mostowe, pomosty, kozły do ich podpierania, liny, kotwice itp. Jeden park był w stanie zbudować 53-metrowy lekki most (o szerokości 3 m). W celu szybkiego przeprawienia przez rzekę danego oddziału montowano wieloczłonowe pontony bez pomostów. Każda sekcja mieściła 10 żołnierzy lub trzech jeźdźców (konie płynęły obok pontonu).

Możliwe było połączenie aż dziesięciu sekcji – w dwóch równoległych rzędach po pięć. Każdy z 10 batalionów pionierów armii austro-węgierskiej dysponował czterema parkami pontonowymi. Istniał także specjalny batalion mostowy oraz pewna rezerwa parków.

---

MG