23 sierpnia br., z udziałem prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Karola Nawrockiego, odbyły się w Przemyślu obchody 84. rocznicy podpisania paktu Ribbentrop – Mołotow. – Przemyśl – miasto-symbol – pokazuje nam wszystkim, jaka była właściwie różnica pomiędzy niemieckim narodowym socjalizmem a sowieckim komunizmem. Ta różnica była taka, jak szerokość koryta rzeki San, jak długość kładki przez San, a więc właściwie nie istniała – powiedział m.in. prezes IPN.

Pomnik Zesłańców Sybiru i Ofiar Katynia przy Wybrzeżu Marszałka Piłsudskiego oraz ściana straceń przy ul. Poniatowskiego były miejscami, gdzie okolicznościowe rocznicowe obchody się odbyły. Po dokładnie 84 latach, 23 sierpnia 2023 r. Uroczystość poprowadził dyrektor rzeszowskiego oddziału IPN Dariusz Iwaneczko, mroczną historię przypomniał zaś naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Rzeszowie Marcin Bukała. Prezes IPN Karol Nawrocki otworzył natomiast wystawę „Zbrodnie niemieckie i sowieckie na Polakach 1939 – 1945”[paywall].

Zarówno wystawa, jak i pierwsza część ceremonii odbyły się przed pomnikiem Zesłańców Sybiru i Ofiar Katynia, gdzie zaprezentowano wystawę i złożono kwiaty w hołdzie ofiarom sowieckiego totalitaryzmu.

– powiedział m.in. prezes IPN.  

Przedstawiciele IPN oraz zebrani goście uczcili ofiary zbrodni niemieckich, składając kwiaty także pod ścianą straceń przy ul. Poniatowskiego na przemyskim Zasaniu. W tym miejscu 31 grudnia 1943 r. Niemcy rozstrzelali dziesięciu polskich zakładników w odwet za zastrzelenie (28 grudnia 1943 roku) przez organizację podziemną agenta gestapo Stanisława Szajny.

W uroczystościach wzięli udział m.in. sybiracy, na czele z prezes Zarządu Związku Sybiraków Oddział w Przemyślu Stanisławą Żak oraz wiceprezesem Marianem Boczarem. Obecni byli także wicemarszałek województwa podkarpackiego Piotr Pilch, wicewojewoda podkarpacki Radosław Wiatr, prezydent Przemyśla Wojciech Bakun, starosta przemyski Jan Pączek, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej dr Lucjan Fac czy przewodniczący Zarządu Regionu Ziemia Przemyska NSZZ „Solidarność” Szymon Wawrzyszko. Wartę honorową wystawili żołnierze 5. Batalionu Strzelców Podhalańskich. 

Wystawa „Zbrodnie niemieckie i sowieckie na Polakach 1939 – 1945” przedstawia najważniejsze informacje na temat zbrodni dokonanych przez okupantów niemieckich i sowieckich na obywatelach polskich w latach wojny i okupacji 1939 – 1945. Przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Lublinie przy współpracy Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN Delegatura w Radomiu. Jej autorem jest dr hab. Sebastian Piątkowski. Wykorzystane fotografie i dokumenty pochodzą ze zbiorów m.in.: Archiwum Państwowego w Radomiu, Archiwum Państwowego w Gdańsku, Centrum Naukowo-Informacyjnego „Memoriał” w Moskwie, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwum Akt Nowych, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Ośrodka KARTA, Muzeum i Miejsce Pamięci Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Archiwum PCK, Teatru NN.

Zanim zostali wrogami, wspólnie napadli na Polskę

• 23 sierpnia 1939 r. minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop oraz ludowy komisarz spraw zagranicznych ZSRS Wiaczesław Mołotow podpisali w Moskwie pakt o nieagresji, zawierający tajny protokół dzielący Europę między dwóch sojuszników – Hitlera i Stalina, będący jednocześnie bezpośrednim powodem rozpoczęcia II wojny światowej. Adolf Hitler i Józef Stalin wspólnie przygotowali Europie i całemu światu hekatombę wojny o niespotykanych dotąd rozmiarach. Pierwszą ofiarą ich współpracy padła Polska, zaatakowana z dwóch stron 1 i 17 września 1939 r.

• W wyniku trwających sześć długich lat represji obydwu reżimów totalitarnych Rzeczpospolita Polska straciła blisko 6 milionów obywateli. To historia tysięcy zbrodni, których symbolami pozostają do dzisiaj Katyń i KL Auschwitz. Związek Sowiecki po dwuletnim okresie bliskiej współpracy z III Rzeszą 22 czerwca 1941 r. sam został przez nią zaatakowany. ZSRS wojnę kończył już w szeregach zwycięskiej koalicji alianckiej. Niestety, o sowieckim współudziale w „zbrodni założycielskiej” niewielu chciało wówczas pamiętać.

• Hitler i Ribbentrop za swoje czyny zapłacili śmiercią. Pierwszy w obliczu klęski popełnił samobójstwo w bunkrze Kancelarii Rzeszy w Berlinie. Drugi został skazany na karę śmierci przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze. Tysiące niemieckich oprawców pozostało jednak bezkarnych. Stalin, Mołotow i inni sowieccy przywódcy oraz ich podwładni do dzisiaj nie tylko nie zostali rozliczeni, ale bywa, że ich zbrodnie są w ogóle kwestionowane. 23 sierpnia, w rocznicę podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow, obchodzimy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu.