Pascha Chrystusowa, czyli jak świętowali nasi goście z Ukrainy

Najważniejsze święto katolickie, jakim jest Wielkanoc, także w religii prawosławnej jest jednym z najistotniejszych wydarzeń sakralnych. Tam nazywane jest Paschą Chrystusową. Tradycje i cały obrządek różnią się od tych powszechnie znanych Polakom.

Różnica w dacie obchodów Wielkanocy uwarunkowana jest innym kalendarzem: katolicy świętują w pierwszą niedzielę po wiosennej pełni księżyca. Cerkiew z kolei Zmartwychwstanie Pańskie wyznacza na podstawie kalendarza juliańskiego.

W tym roku prawosławni świętowali tydzień po katolikach. Na wspólne celebrowanie trzeba będzie czekać do[paywall] 2025 roku, kiedy oba odłamy chrześcijaństwa swoje najważniejsze święto będą obchodzić 20 kwietnia.

Na wyjście naprzeciw potrzebom duchowym naszym gościom ze wschodu zdecydowali się wolontariusze z jarosławskiej fundacji Unitatem. Jak mówi fundator organizacji, Patrycjusz Gaweł, zaczęło się od chęci przybliżenia katolickich zwyczajów wielkanocnych gościom z Ukrainy.

Zaprzyjaźnione koło gospodyń zajęło się przygotowaniem typowo świątecznych wypieków. Te zostały dostarczone do wszystkich punktów noclegowych (w Jarosławiu, Radymnie i Boratynie), którymi opiekuje się fundacja.

fot.archiwum autora
Cerkiewny kapłan święci pokarmy oraz gości z Ukrainy.

Mazurki i kulicze

Naturalną odpowiedzią na świąteczne mazurki była propozycja pań z Ukrainy, które poprosiły o składniki do przygotowania swoich potraw. To był jednocześnie sygnał, że prawosławną Paschę trzeba należycie celebrować.

Pytanie, jak ta celebracja wygląda. Okazuje się, że pierwsze podobieństwo to czterdziestodniowy post. Jeśli chodzi o postne potrawy, to prawosławni są bardziej restrykcyjni i poza wykluczeniem mięsa, odmawiają sobie ryb i nabiału (co niegdyś czynili także polscy katolicy).

W Wielki Piątek, podobnie jak w kościołach, w cerkwiach nie jest odprawiana codzienna liturgia. Jest to także dzień smutku, zadumy i ścisłego postu. Rano odprawia się uroczyście liturgię godzin, a po południu nieszpory (weczirnia). Pod koniec nabożeństwa na środku cerkwi kapłan stawia płaszczenicę – rodzaj płótna z wizerunkiem ciała Jezusa po śmierci, którą wierni adorują niemal do północy.

Sobota to także dzień święcenia pokarmów. W koszyczkach powinny się znaleźć między innymi: jajka, masło, biały ser, wędliny i tradycyjna babka wielkanocna, zwana kuliczem lub paschą. W odróżnieniu od katolickiej święconki, w koszyku powinna być także świeczka.

Prawosławni kultywują też zwyczaj przygotowywania pisanek. Skorupki jaj najczęściej barwi się na czerwono, co ma symbolizować krew Jezusa. Według ludowych wierzeń im więcej pisanek pojawi się w domu, tym więcej pomyślności spłynie na jego gospodarzy.

fot.archiwum autora
Polsko-ukraińskie spotkanie przy świątecznym stole.

Polsko-ukraińskie święta

Podopieczne Unitatem same skierowały prośbę o możliwość poświęcenia pokarmów.

Kobiety nie liczyły na możliwość spotkania z duchownym prawosławnym, ale dla wolontariuszy dotarcie do kapłana z jarosławskiej cerkwi nie stanowiło problemu: mieszkanki Jarosławia odwiedziły ją, zaś do wiernych mieszkających obecnie w Radymnie i Boratynie przyjechał kapłan, który poświęcił pokarmy i odprawił cały wielkanocny obrządek.

Nie jest on tak krótki i symboliczny jak u katolików – modlitwy i śpiewy trwają znacznie dłużej niż symboliczne święcenie jajek w kościołach katolickich, jednak idea jest jedna: zbliżenie do Boga oraz wspólny okrzyk „Chrystus zmartwychwstał, zaprawdę zmartwychwstał”.

Szczęścia i zapału

Wielkanoc to także czas składania życzeń. Jakie życzenia składali sobie podopieczni fundacji?

Można sobie tylko wyobrazić, że wśród modlitwy, łez i uścisków było marzenie powrotu do normalności, spotkania z rodziną, zdrowia dla siebie i niepodległości dla ojczyzny.

Czego życzyli swoim opiekunom? Szczęścia, zapału, motywacji, ale także sił do realizowania ich codziennych potrzeb. A fundacja nadal zgłasza ich bardzo wiele.

Chodzi jak zwykle o produkty pierwszej potrzeby: obuwie dla dzieci, jedzenie konserwowe, płatki śniadaniowe, mąkę, cukier, podstawową chemię oraz o to, czego wciąż nie może zabraknąć i co wyprzedza potrzeby materialne – chętne ręce do pomocy.