Pomnik-ławeczka Sławika i Antalla w Budapeszcie

Prezydent Przemyśla Robert Choma, nauczyciele i młodzież z Gimnazjum im. św. Jana Kantego i I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu wzięli udział w wyjątkowej uroczystości na placu Goldmanna w stolicy Węgier – Budapeszcie.

Na placu György’ego Goldmanna w Budapeszcie odbyło się uroczyste odsłonięcie pomnika poświęconego Polakowi Henrykowi Sławikowi oraz Węgrowi Jozsefowi Antallowi seniorowi – dwóm niezwykłym bohaterom, którzy podczas II wojny światowej uratowali życie ponad pięciu tysiącom polskich Żydów na Węgrzech[paywall].

Oprócz wspomnianej przemyskiej delegacji w imprezie wzięli udział m.in. marszałek Sejmu RP Marek Kuchciński, ambasador Polski na Węgrzech Jerzy Snopek, nadburmistrz Budapesztu István Tarlós czy dyrektor Muzeum Historii Polski Robert Kostro.

Najpierw Warszawa, teraz Budapeszt

Projekt budowy pomników-ławeczek Henryka Sławika i Jozsefa Antalla seniora w Warszawie i Budapeszcie został zainicjowany przez specjalnie powołany społeczny komitet budowy. Współprzewodniczącym był Grzegorz Łubczyk, były ambasador RP na Węgrzech i wiceprezes Stowarzyszenia „Henryk Sławik Pamięć i Dzieło”.
Henryk Sławik był dziennikarzem, powstańcem śląskim, działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej. Został zamordowany przez hitlerowców 23 sierpnia 1944 r. w obozie koncentracyjnym w Mauthausen. W listopadzie 1939 r. wspólnie z Jozsefem Antallem seniorem zorganizował Komitet Obywatelski do spraw Opieki nad Polskimi Uchodźcami na Węgrzech. Wraz ze swoimi współpracownikami, watykańską nuncjaturą, Kościołem katolickim zapewniali pomoc humanitarną, pracę dla dorosłych oraz naukę dla dzieci polskich uchodźców. Bez ich zaangażowania tysiące Polaków nigdy nie trafiłyby do armii gen. Władysława Sikorskiego we Francji, do lotnictwa Zjednoczonego Królestwa, aby tam walczyć, a nawet oddać życie w imię wolności, niepodległości i demokracji. W 1944 r.  Sławik i Antall zostali aresztowali przez gestapo. Sławik, katowany i bity, nie zdradził przyjaciela, tym samym ocalając mu życie.

Przez lata skazany był w Polsce na zapomnienie, co podkreślił podczas swojego wystąpienia w Budapeszcie marszałek M. Kuchciński. – Dziękuję za przywrócenie do pamięci, do rzeczywistości tych zapomnianych do niedawna jeszcze – powiedział. Dopiero w 2010 r. Henryk Sławik został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Orderem Orła Białego. Bliźniaczy pomnik-ławeczka, przedstawiający sylwetki Sławika i Antalla zatopionych w konspiracyjnej rozmowie przy stoliku, został odsłonięty w Warszawie, nieopodal gmachu ambasady Węgier, 8 listopada 2016 r. Pomysłodawcą i autorem pomnika jest polski rzeźbiarz Władysław Dudek.