Śladami Linii Mołotowa

Sowieckie bunkry wchodzące w skład Linii Mołotowa mogą imponować parametrami. Ściany mają grubość 175 cm, a do ich budowy stosowano materiał przywożony aż z Uralu. Dziś ze swoją mroczną tajemnicą przeżywają renesans.

Budowa podzielona była na 12 etapów. Najprostsze prace wykonywała ludność miejscowa. Było to przywożenie materiałów czy kopanie dołów. – Prace były dość dobrze zmechanizowane: wykorzystywano motopompy, wywrotki, mieszalnie – opisuje regionalista dr Marek Wiśniewski.
Mimo tego ich budowa pochłonęła kilkadziesiąt ofiar, które zmarły podczas niezwykle wyczerpującej pracy. – Często głodowali, nie posiadali odpowiedniego ubioru, nie mieli gdzie spać. Trzeba pamiętać, że rok 1940 był bardzo deszczowy i tym samym chłodny – opowiada M. Wiśniewski.[paywall]
Jego staraniem wytyczono trasę rowerową wzdłuż Linii Mołotowa.

Niemcy szpiegowali budowę

Rawsko-Ruski Rejon Umocniony tworzy około 100 bunkrów na obszarze Roztocza Wschodniego, obejmującego pas od miejscowości Mosty Małe koło Hrebennego po Oleszyce i Stary Dzików. Najwięcej można ich spotkać w okolicach miejscowości Stare i Nowe Brusno oraz wzniesień: Wielki Dział, Hrebcianka i Brusno, a także w gminie Bełżec i Lubycza Królewska.
Bunkry, choć może niepozorne, mogą imponować swoimi parametrami. Ściany czołowe mają grubość 1,75 m, ściany stropowe – 1,50 m, stosowano cement bardzo wysokiej klasy, do umocnień wstawiano szyny kolejowe. Sowietom zależało, aby kruszec był jak najlepszej jakości, więc materiał sprowadzano aż z Uralu. Jednocześnie zupełnie biernie władze podchodziły do tego, że w trakcie budowy nad obiektami latały niemieckie samoloty szpiegowskie. – Stalin do końca wierzył w wierność sojusznika, czyli Hitlera – komentuje dr Wiśniewski.
Częściowo dlatego bunkry w Rawsko-Ruskim Rejonie Umocnionym odegrały znikomą rolę w działaniach obronnych. Przede wszystkim żołnierze nie byli odpowiednio wyszkoleni i było ich niewielu. Brakowało im wyposażenia i amunicji, a bunkry były tylko częściowo wykończone. Zaskoczeni atakiem Niemiec żołnierze rosyjscy nie mieli żadnych szans na obronę. – Były dwa punkty, które podjęły obronę. Jednym z nich była Hrebcianka i dowodzący nią lejtnant Grigorij Szalar, a drugim rejon Lubyczy, dowodzony przez lejtnanta Martyńczyka – mówi M. Wiśniewski.

Każdy schron jest inny

Do dziś, co się dało, zostało rozgrabione. W zasadzie wszystko, co nadawało się na sprzedaż, zabrali „eksperci od złomu”. Ale roztoczańska część Linii Mołotowa nie została zdegradowana. Same bunkry mają się bardzo dobrze. – Dziś przeżywają renesans. Mają swoją mroczną tajemnicę i ludzie bardzo chętnie przyjeżdżają je oglądać – mówi M. Wiśniewski.
Zwiedzając, trzeba pamiętać o podstawowych zasadach bezpieczeństwa. Praktycznie każdy bunkier jest inny. Jest kilka jednokondygnacyjnych, ale większość ma kilka pięter w głąb ziemi. Dlatego należy uważać, aby nie spaść kilka metrów w dół. Do zwiedzania koniecznie trzeba wziąć ze sobą latarkę, dobrze mieć linę lub drabinkę linową. Najlepiej iść przynajmniej w dwie osoby.
Warto również pamiętać, że wejścia do bunkrów na terenie Nadleśnictwa Lubaczów zostały zabarykadowane i wnętrza można oglądać jedynie przez kraty. – Uzasadniono to tym, że żyją tam nietoperze. Później tłumaczono, że zwiedzanie jest niebezpieczne dla ludzi. Ja się z tym nie zgadzam. Po prostu trzeba uważać – mówi M. Wiśniewski. Bez żadnego problemu można natomiast wejść do schronów na terenie Nadleśnictwa Narol.

Noc w bunkrze

Co można zrobić z tymi bunkrami obecnie? – Musimy je w większym stopniu udostępnić turystom. Są miejsca, jak choćby wzniesienie Hrebcianka, gdzie można ich bezpiecznie poprowadzić – uważa regionalista.
Marzeniem Marka Wiśniewskiego jest stworzenie w jednym z bunkrów wystawy, a nawet minihoteliku. – Warto wykorzystać ten potencjał, który mamy. Jeśli nie byłoby innej możliwości, to można ustawić tam atrapy, ale stworzyć klimat bunkra z czasów wojny. Ludzie szukają wrażeń, szukają czegoś nowego – uważa.
**
Publikacji na temat Linii Mołotowa na Roztoczu jest znikoma ilość. Ostatnio ukazała się książka Roztoczańska część Linii Mołotowa pod redakcją: prof. dra hab. Waldemara Martyna, dra Marka Wiśniewskiego i dra Mariusza Kopra. Ze względów finansowych nie doczekała się jednak większego nakładu i obecnie nie jest dostępna w księgarniach.