Reklama

Symbolika wielkanocnego koszyczka

20/04/2019 07:54

Zgodnie z dawną tradycją koszyk wielkanocny powinien być zrobiony z wikliny, słomy lub sosnowych łubów. Wyścielony białą serwetką, ozdobiony zielenią bukszpanu lub borowiną był symbolem wielkiej radości.

W Wielką Sobotę udajemy się do kościoła, by poświęcić pokarmy na świąteczny stół. Do wielkanocnego koszyka wkładamy różne produkty, ale niektórych nie powinno w nim zabraknąć. Ich symbolika jest ściśle związana z tradycją nadchodzących świąt.

Obrzęd błogosławienia pokarmów na stół wielkanocny ma długą tradycję. W Polsce znany jest od XIV w. Dawniej święciło się wszystkie potrawy przygotowane na śniadanie wielkanocne. Do bogatych domostw wzywano kapłana, który błogosławił zastawione wędlinami, jajkami i innymi potrawami stoły. Ubożsi wierni przygotowane jedzenie przynosili do najbogatszych sąsiadów. Pokarmy święciło się również przy kapliczce czy przydrożnym krzyżu albo na dworskich dziedzińcach i gankach. Zwyczaj święcenia pokarmów w kościele narodził się nieco później. Dziś idziemy do święcenia z małymi koszyczkami, w których nie powinno zabraknąć baranka, soli, pieprzu, chrzanu, jajek, wędliny, babki oraz chleba.

Co symbolizują pokarmy w święconce?

Reklama

Jajo		– symbol początku życia i odrodzenia. W chrześcijaństwie jest nawiązaniem do zmartwychwstania Jezusa, triumfu życia nad śmiercią.
Baranek		– symbol Chrystusa, Baranka Bożego, a także łagodności, niewinności i czystości oraz ofiary. Niegdyś wierzono, że włożona do koszyka figurka zapewni przychylność sił przyrody, ochronę przed suszą, powodzią i innymi nieszczęściami.
Sól		– symbol sił życia, moralnych i duchowych. Jest człowiekowi niezbędna do życia, nadaje potrawom smak, a dzięki właściwościom konserwującym chroni je przed zepsuciem. Dawniej wierzono, że odpędza siły nieczyste i choroby.
Chleb		– w chrześcijaństwie symbol Chrystusa – „chleba żywego, który zstąpi z nieba”. To także podstawowy posiłek człowieka, a zarazem symbol pokarmu dla duszy. W polskich zwyczajach występuje razem z solą i nawiązuje do prostoty życia.
Szynka, kiełbasa, mięsa		– pamiątka ofiary z baranka paschalnego oraz wymowna oznaka dostatku i dobrobytu. Dawniej, szczególnie na biednej wsi, potrawy mięsne były odświętnym rarytasem. Wierzono, że włożone do koszyka zapewnią zdrowie i dostatek przez cały rok.
Chrzan		– ludowy symbol siły i fizycznej krzepy. Pikantny w smaku, wyciska z oczu łzy – w dawnej Polsce podawano chrzan biesiadnikom na chwilę przed świątecznym śniadaniem, aby przypomnieć cierpienie Chrystusa.
Pieprz		– nawiązuje do symboliki gorzkich ziół, które Izraelici dodawali do pikantnego sosu zwanego charoset, zjadanego na pamiątkę ciężkiej pracy w Egipcie.
Woda		– spotykana czasem jako symbol odrodzenia i chrztu, który obmywa nas z grzechu.
Ciasto		– do koszyka ze święconką weszło ostatnie, jako symbol umiejętności i doskonałości.

Święcenie pokarmów wielkanocnych nadal praktykuje się nie tylko w Polsce, lecz również w innych krajach, na przykład w Austrii, w Bawarii i we Włoszech.

Nie tylko baranek?

Choć baranek jest najważniejszym symbolem nadchodzących świąt, w koszyczkach i na stołach coraz częściej goszczą zajączki i kurczaczki. Te pierwsze przywędrowały do nas z zachodu Europy. Kojarzone są przede wszystkim z płodnością i odrodzeniem przyrody. Kurczak jest ściśle związany z wielkanocną symboliką jajka. W XIX-wiecznej Galicji mawiano, że Chrystus wstał z grobu jak kurczę z jaja. Dlatego żółte pisklaki symbolizują wieczność i odrodzenie.