W Przemyślu chcą odtworzyć zaginioną tablicę ku pamięci ks. Piotra Skargi

Dzięki pasji, zamiłowaniu do historii, zachowanym pamiątkom i wyjątkowej wiedzy o nadsańskim mieście grupa przemyślan chce doprowadzić do rekonstrukcji tablicy pamiątkowej poświęconej księdzu Piotrowi Skardze, w 300. rocznicę śmierci jednego z największych polskich kaznodziejów. Jej oficjalne odsłonięcie odbyło się... 30 listopada 1912 r. Po II wojnie światowej ślad po niej zaginął.

Sprawą zainteresował się Grzegorz Kość z Forum Rozwoju Przemyśla. Ale wcześniej wszystko działo się podług zasady „po nitce do kłębka”.

Ponad rok temu na facebookowej grupie pasjonatów oczarowanych pięknem i historią nadsańskiego grodu o nazwie „Przemyśl miasto zabytków – Wehikuł czasu” jeden z członków, przemyślanin Jerzy Stanisławek zamieścił archiwalne zdjęcie okazałego gmachu przy ul. Piotra Skargi 7, w którego murach siedzibę miała jedna ze szkół średnich.

Opublikowane zdjęcie było interesujące nie tylko dlatego, że prezentowało fasadę budynku z początkowego okresu jego istnienia. Dodatkowo czas wykonania fotografii pozwolił ujawnić[paywall]  pewien istotny detal,  jednocześnie pozostawiając szerokie pole do domysłów. Budynek wciąż stoi. Po tablicy jednak ani śladu...

Przemyśl ku czci ks. Skargi

– Tym detalem była nieistniejąca dziś, a znajdująca się niegdyś na parterze budynku w części narożnej tablica okolicznościowa. Opublikowane zdjęcie, choć było dobrej jakości, nie pozwalało odczytać jej dokładnej treści. Mogliśmy się tylko dowiedzieć, że poświęcona jest postaci niezwykle zasłużonej dla dziejów Rzeczypospolitej, księdzu Piotrowi Skardze. Internauci snuli przypuszczenia, w jakich okolicznościach mogła zostać zamieszczona, inni postulowali, że jest ona na tyle interesująca architektonicznie, że powinna powrócić w to miejsce. Nadzieją na rozwikłanie zagadki miał okazać się czas... – powiedział G. Kość.

Inna członkini grupy, zapalona miłośniczka historii miasta Iwona Poliszak, także publikująca m.in. historyczne zdjęcia, podjęła się zadania, które pewnie niejednego by przerosło. W domowym zaciszu zaczęła przeszukiwać wszelkie zdigitalizowane krakowskie czasopisma, które ukazywały się w okresie, kiedy tablica mogła zostać zamontowana. Tytuł po tytule, numer po numerze, strona po stronie.

– Wysiłek i poświęcony czas przyniósł efekt! – cieszy się G. Kość. – Odpowiedź dał 49 numer „Nowości Ilustrowanych” z 7 grudnia 1912 roku. To w tym czasopiśmie na stronie trzynastej zamieszczony został artykuł pt. „Przemyśl ku czci księdza Skargi”, w którym opisane zostało wydarzenie, które miało miejsce w naszym mieście 30 listopada 1912 r. Było ono związane z jubileuszem 300-lecia śmierci ks. Piotra Skargi – dodał.

To właśnie podczas tych uroczystości miał miejsce akt odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej polskiemu kaznodziei na gmachu ówczesnego II gimnazjum przy nowo nazwanej wówczas ulicy, której patronem został P. Skarga. O doniosłości tego wydarzenia – jak relacjonuje G. Kość – może świadczyć fakt, że wzięli w nim udział najważniejsi przedstawiciele władz świeckich i kościelnych, na czele z dr. Leopoldem Tarnawskim oraz biskupem Józefem Sebastianem Pelczarem.

W odsłonięciu tablicy brał również udział przedstawiciel komitetu inicjującego jej powstanie – prof. Przyjemski. Z publikacji wynika, że obchody, które trwały aż dwa dni, zgromadziły tysiące mieszkańców Przemyśla. Ich zwieńczeniem była „msza pontyfikalna” w katedrze oraz uroczysta akademia w budynku „Sokoła” (obecnie siedziba Centrum Kulturalnego).

Znana treść

– To, co jest najistotniejsze w całej sprawie, to przede wszystkim zdjęcie, które zostało załączone do opisanego artykułu. Przedstawia tablicę wraz z zamieszczonym na niej tekstem. Jak możemy zobaczyć, została wykonana w stylu neogotyku, z kamienną obramówką, której górna partia może stanowić nawiązanie do królewskiego berła. Przy okazji dziękujemy za wsparcie panu Piotrowi Michalskiemu – przewodnikowi i społecznemu opiekunowi zabytków – powiedział G. Kość.

Treść tablicy brzmi: „Ulica Ks. Piotra SKARGI. Nazwę tę w dowód czci i miłości nadała Reprezentacya miasta w 300-letnią rocznicę śmierci jasnowidzącego proroka narodu. „Kto Oyczyźnie swey służy sam sobie służy”. Ks. P. Skarga. 1612 – 1912” (zapis oryginalny).

Tablica znikła z budynku najprawdopodobniej w okresie okupacji niemieckiej lub po II wojnie światowej na polecenie władz komunistycznych.

Świetny pomysł Forum Rozwoju Przemyśla

Stowarzyszenie Forum Rozwoju Przemyśla zdecydowało o powrocie (oczywiście zrekonstruowanej) tablicy na jej pierwotne miejsce. –

Podjęliśmy już pierwsze działania. Mamy zgodę właściciela budynku, czyli Przemyskiej Agencji Rozwoju Regionalnego. Udało się nam nawiązać współpracę z firmą Renowator, która zadeklarowała wykonanie rekonstrukcji oraz montaż tablicy. To firma zajmująca się kompleksową renowacją zabytków. W Przemyślu była odpowiedzialna między innymi za remont pomnika Orląt Przemyskich wraz z sąsiednimi tablicami, renowację wieży katedralnej, remont elewacji kościoła Karmelitów Bosych czy wykonanie pomnika Marszałka Józefa Piłsudskiego przy ulicy Wodnej w Przemyślu. Co ważne – umiejscowienie znajdującej się tam obecnie tablicy poświęconej przemyskim Orlętom w żaden sposób nie będzie kolidować z tą dotyczącą księdza Skargi. Ta druga byłaby umieszczona powyżej. O kosztach i źródłach ich finansowania na razie nie ma co mówić, bo wszystko będzie zależało od wytycznych konserwatorskich. Dopiero na ich podstawie wykonawca może określić koszt wykonania takiej tablicy – podsumował G. Kość.